( 555 ) 



steeningen heeft invloed op het uitwendig voorkomen van den zwerf- 

 steen. Hoewel ze steeds talrijk aanwezig zijn, kan toch in sommige 

 stukken de grondmassa ook nog in voldoende hoeveelheden voor- 

 komen om het gesteente een vast karakter te geven. Deze in onver- 

 weerden toestand tamelijk harde kalksteenen vormen de meerderheid 

 der vondsten. De afmetingen gaan tot ongeveer J7 c.M. In andere 

 stukken treedt de grondmassa zeer op den achtergrond en bestaat 

 het gesteente bijna uitsluitend uit fragmenten der kleppen dezer 

 brachiopodensoort en. vormt daardoor een echte schelpen breccie. De 

 grondmassa is dan gewoonlijk verweerd tot een min of meer aard- 

 achtige gele massa, die ook de oppervlakte der schalen overdekt, 

 waardoor het geheel een gele kleur verkrijgt. In andere gevallen 

 daarentegen is de verweerde grondmassa bijna wit, een enkele maal 

 ook bruin-okergeel. Bij dit uiteenloopend uitwendig voorkomen hebben 

 alle stukken gemeen, dat deze Pentamerus vrijwel altijd slechts in 

 enkele kleppen voorkomt, die zelfs meestal nog in meerdere stukken 

 gebroken zijn. 'n Volledig exemplaar heb ik nergens kunnen nit- 

 prepareeren, hoewel sommige stukken wel doen zien, dat deel en 

 van beide kleppen in natuurlijke ligging voorkomen. Dit bevestigt 

 dus in hoofdzaak de uitkomsten van Roemer's onderzoek (13, p. 74), 

 hoewel het me twijfelachtig voorkomt, dat zijne meening, volgens 

 welke deze zwerfsteenen uitsluitend ventrale kleppen dezer soort 

 zouden bevatten, juist is. Deze opvatting werd gesteund door de mede- 

 deeling van Eichwald, dat ook op de oorspronkelijke vindplaatsen 

 nooit beide kleppen in verbinding waren gevonden. Toch kende 

 Eichwald de kleinere, dorsale klep en beschrijft haar als slechts halt 

 zoo lang als de grootere, veel breeder en veel minder gewelfd. Dit 

 kan moeilijk juist zijn, want later heeft Schmidt wel volledige 

 exemplaren gevonden bij Weissenfeld in de buurt van Hapsal in 

 Estland. Onder mijn vergelijkingsmateriaal bevinden zich drie zulke 

 exemplaren van de genoemde vindplaats, door Bonnema verzameld. 

 Deze vertoonen echter een dorsale klep, die slechts weinig kleiner 

 is dan de ventrale, ze is evenwel veel vlakker en dus in verhouding 

 breeder. Daardoor verdwijnt het groote verschil der beide schalen 

 en is er dus geen reden meer voor het onverklaarbare feit, dat in 

 de zwerfsteenen alleen de ventrale klep zou voorkomen. Intusschen 

 moet ter bevestiging hiervan nog de inwendige bouw dier kleine 

 schaal worden onderzocht. Ik heb me daarmee niet beziggehouden. 

 h. Dolomiet, zeer fijnkorrelig-kristallijn tot bijna dicht, van een 

 lichtgrijze of lichtbruinachtig-gele kleur. Deze dolomietische grond- 

 massa bevat weder zeer talrijk steenkernen van Pentamerus borealis 



