( 562 ) 



die echter geene determineerbare fossielen bevatte en slechts op 

 grond van de groote overeenkomst met een stuk kalksteen van 

 Raiküll, onder voorbehoud, tot deze zone wordt gerekend (9, p. 291). 

 Roemer twijfelt daaraan (13, p. 77). 



Wat nu de herkomst dezer zwerfsteensoort aangaat, valt allereerst 

 op te merken, dat van de plaatsen, waar slechts een of enkele der 

 hiervoor karakteristieke fossielen voorkomen, d. z. Noorwegen, 

 (Schonen), Dalarne en Jemtland, er natuurlijk geen in aanmerking 

 kan komen. Ook de petrografische geaardheid dier afzettingen sluit 

 deze onderstelling volkomen uit. Op Gotland daarentegen zijn deze 

 fossielen, op de beide bryozoënspecies na, wel thuis. Intusschen 

 vertoont het daar voorkomend gesteente (steeds mergel of mergellei) 

 petrograüsch niet de minste overeenkomst met onzen kalksteen. Van 

 Gotland zijn deze zwerfsteenen dan ook beslist niet af te leiden. 



Blijft alleen over Estland. De Raiküllsche zone, (? 3 , (8, p. 43) 

 strekt zich daar uit van Laisholm in Livland en Wahhoküll in 

 O. -Estland naar het westen tot op Dagö; in het oosten is de zone 

 breeder en neemt naar het westen af. Ze bestaat bijna altijd uit 

 twee stelsels, die nu eens kalkig, dan weer dolomietisch zijn. Op de 

 even aangehaalde plaats wordt het gesteente petrografisch niet nader 

 door Schmidt beschreven ; wel spreekt hij later nog eens (33, p. 308) 

 van een „dichten, festen, et was kieselhaltigen hellgelben Kalkstein, 

 der demjenigen unsrer Raiküllschen Schicht am meisten gleicht". 

 Bij gebrek aan vergelijkingsmateriaal durf ik uit deze opgaven niet 

 tot eene groote overeenkomst met onzen kalksteen besluiten. Opval- 

 lend is verder, dat Schmidt de Raiküllsche laag betrekkelijk arm 

 aan petrefacten noemt, op koralen na. Nu is onze zwerfsteen soort 

 juist tamelijk rijk aan versteeningen, waaronder koralen geheel ont- 

 breken. In tegenovergestelden zin evenwel pleit het in beide voor- 

 komen van graptolieten, die wel kort beschreven zijn als Di^lograjytus 

 estonus Schm. (2, p. 226), doch nog niet afgebeeld. Misschien komt 

 in onze stukken dezelfde soort voor. 



Op grond van de zooeven aangehaalde verschillen acht ik het 

 evenwel weinig waarschijnlijk, dat de Raiküllsche laag in Estland 

 zelf als oorsprongsgebied in aanmerking komt. Niet onmogelijk is 

 het, dat de onderzeesche voortzetting dezer zone uit een meer met 

 onze zwerfsteenen overeenkomend gesteente bestaat. Voorshands is 

 deze vraag niet verder op te lossen, hoewel vergelijkingsmateriaal, 

 vooral van G 3 op Dagö, goede diensten kan bewijzen. 



