( 781 ) 



Natuurkunde. — De Heer van der Waals biedt een mededeeling 

 aan van den Heer Ph. Kohnstamm : „Een formule voor den 

 osmotischen druk in geconcentreerde oplossingen, wier damp 

 de gaswetten volgt'. 



(Mede aangeboden door den Heer P. Zeeman). 



§ 1 . De formule voor den osmotischen druk kan men op tweeërlei 

 wijze afleiden : langs thermodynamischen en kinetischen weg. Die 

 beide tegenover elkaar plaatsende bedoel ik geenszins een volstrekte 

 tegenstelling, integendeel geloof ik — een meening die ik binnenkort 

 elders meer uitvoerig hoop te ontwikkelen — dat zonder een op 

 kinetische beschouwingen gebaseerde toestandsvergelijking de ther- 

 modynamica haar arbeid zelfs niet kan aanvangen, en dat men dus 

 slechts van een tegenstelling van ,, zuiver kinetische" en „thermody- 

 namisch-kinetische" beschouwingen kan spreken. 



Niet talrijk zijn degenen die getracht hebben langs thermodyna- 

 mischen weg formules voor den osmotischen druk van meer gecon- 

 centreerde oplossingen te vinden. Alleen Hondius Boldingh l ) en daarna 

 Van Laar 2 ) hebben er op gewezen, dat uit de leer van den ther- 

 modynamischen potentiaal blijkt, dat de concentratie van de oplossing 

 niet in den vorm x, maar als log (1 — x) behoort in rekening gebracht 

 te worden, en dat voor volgende benadering een correctie-term van 

 den vorm ax 2 moet worden aangebracht, en in den laatsten tijd is 

 de laatstgenoemde opnieuw met groote warmte voor die uitkomst in 

 het strijdperk getreden. 



Talrijker zijn de pogingen om langs direkten, moleculairtheoretischen 

 weg den osmotischen druk in geconcentreerde oplossingen te bepa- 

 len ; ik noem die van Bredig 3 ), Noyes 4 ), Barmwater 5 ), Wind 6 ). 



Dit feit is verrassend omdat Van 't Hoff zelf, al heeft hij een 

 bepaalde opvatting over het wezen van den osmotischen druk, zijn 

 vergelijkingen toch nooit daarop heeft durven baseeren, maar zeer 

 nadrukkelijk als grondslag voor zijn leer van den osmotischen druk 

 heeft aangewezen de thermodynamische beschouwingen, door middel 

 waarvan hij den osmotischen druk uit de gaswetten afleidt. En het 

 is te meer verrassend, omdat al die pogingen zich beroepen op den 



i) Diss. Amsterdam 1893. 



2) Zsch. phys. Gh. 15, 466 (1894). 



3) Zsch. phys. Gh. 4, 444. 

 *) Zsch. phys. Gh. 5, 53. 



5) Zsch. phys. Gh. 28, 115. 



6) Arch. Néerl. (2) 6, 714. 



