( 787 ) 



osmotische drukken te doen heeft, cle druk nooit zoo groot zijn 

 dat men niet zonder eenig bezwaar v zou mogen berekenen met 

 behulp van den compressibiliteitscoëfficient van de verzadigde vloeistof. 

 § 8. De grootheid p — p c , die wij gevonden hebben, is niet iden- 

 tiek met den osmotischen druk; deze is veeleer p — p gj maar de 

 overgang van de eene grootheid op de andere is zonder eenig be- 

 zwaar. Verwaarloozen wij in onze formule de termen, die met x ver- 

 menigvuldigd zijn, tegen die waarin dit niet het geval is, stellen wij 

 p c =p g , en nemen wij v g , in stede van v , wat voor zeer verdunde 

 oplossingen geoorloofd is, dan krijgen wij : 



MRT 



P=zp —p g — log 



wat^ bij ontwikkeling van den log. en weglaten van de hoogere 

 machten de bekende formule van Van 't Hofe geeft. 



Het zij mij vergund er op te wijzen, dat ook een meer nauw- 

 keurige behandeling den logarithmischen vorm oplevert, waarvoor 

 Bolding en Van Laar zijn opgekomen — en dat dit zoo moest zijn 

 viel ook niet te betwijfelen — , maar dat zij tevens toont, dat 

 Van Laar te absoluut sprak l ), toen hij beweerde, dat in den noemer 

 Vg (of v ) nooit een correctieterm behoeft aangebracht te worden in 

 verband met de grootte der moleculen. 



In de tweede plaats wijs ik er op, dat wij den osmotischen druk 

 vinden uitsluitend uitgedrukt in wat Van der Waals genoemd heeft 

 thermische grootheden. Het in aanmerking nemen van de verdunnings- 

 warmte of andere warmtehoeveelheden, 't welk Van 't Hoef 2 ) voor 

 geconcentreerde oplossingen noodig schijnt te achten en Ewan 3 ) uit- 

 gevoerd heeft, blijkt niet noodig te zijn. Ook wanneer wij alJe ingevoerde 

 verwaarloozingen vermeden hadden, dus niet aangenomen hadden, 

 dat de damp cle gaswetten volgt, noch dat in sommige termen v =v Cl 

 mag gesteld worden, noch dat het stuk C tegen A verwaarloosd mag- 

 worden, noch ten slotte (het belangrijkste) dat b als constant be- 

 schouwd mag worden, zouden wij klaarblijkelijk niet met eenige 

 warmtehoeveelheid te doen hebben gekregen. Dit schijnt mij van 

 belang, omdat èn theoretisch, èn experimenteel de calorische groot- 

 heden zoo veel moeilijker toegankelijk zijn dan cle thermische. 



!) 1. o. 



2 j K. Svenska Vet. Ak. Hand. 21. Aangehaald bij Ewan Zsch. phys. Cli. 14 

 409 en 410. 



3 ; Zsch. phys. Ch. 14, 409 en 31, 22. 



54* 



