( 788 ) 



Natuurkunde. — De Heer van der Waals biedt een mededeeling 

 aan van den Heer Ph. Kohnstamm : „Kinetische afleiding 

 van van 't Hoff's wet voor den osmotischen druk in een ver- 

 dunde oplossing." 



(Mede aangeboden door den Heer P. Zeeman). 



§ J. Wanneer wij afzien van meer ingewikkelde theorieën als die 

 van Poynting 1 ), die den osmotischen druk wil verklaren uit een asso- 

 ciatie van oplosmiddel en opgeloste stof, en die van Backlund 2 ), die 

 er zelfs aethergolven voor schijnt 3 ) noodig te hebben, zijn omtrent 

 het wezen van den osmotischen druk hoofdzakelijk twee theorieën 

 ontwikkeld; de statische en de kinetische. De eerste theorie vindt 

 ijverige verdedigers in Pupin 4 ) en Barmwater 6 ); dat zij zich nauw- 

 keurig rekenschap gegeven hebben van hun beweringen schijnt mij 

 twijfelachtig. Althans de laatste geeft als bezwaar tegen de kinetische 

 natuur van den osmotischen druk aan; ,,Ein molekulares Bombar- 

 dement in einer Flüssigkeit ist mir immer etwas sonderbar vorge- 

 komraen"; desondanks beschouwt hij de toestandsvergelijking van 

 Van der Waals geenszins als een ,, sonderbar" staaltje van valsch 

 vernuft, maar als een navolgenswaardig voorbeeld. Hoe dit zij, wie 

 niet geheel breken wil met al onze voorstellingen omtrent heterogeen 

 evenwicht zal wel zulk een toestand nooit anders dan statistisch, 

 d. w. z. als een stationairen toestand van een groot aantal bewegende 

 deeltjes kunnen verklaren. Dit neemt natuurlijk niet weg, dat de 

 vraag gesteld kan worden welke krachten noodig zijn om dien even- 

 wichtstoestand in 't leven te roepen. Daarin ligt opgesloten, dat de 

 aanhangers der statische theorie niet ten eenen male ongelijk be- 

 hoeven te hebben wanneer zij beweren, dat de oorzaak van den 

 osmotischen druk in aantrekkingskrachten te zoeken is. Over dit 

 punt zal ik nog een enkele opmerking maken aan het einde van 

 deze mededeeling. 



§ 2. Yeel belangrijker dan deze statische theorie van den osmoti- 

 schen druk is de kinetische. De groote meerderheid van haar 

 aanhangers (over enkele uitzonderingen spreek ik straks) baseert 

 zich op de experimenteel en thermodynamisch bewezen gelijkheid 

 van den osmotischen druk en den gasdruk (den druk, dien de 

 molekulen van de opgeloste stof in dezelfde ruimte zouden uitoefenen 



!) Phil. Mag. 42, 289. 



2 ) Lunds Univ. Aarsskrit 40. 



3 ) Ik ken zijn stuk alleen uit een referaat in de Beibl. 29, 375. 



4 ) Diss. Berlijn 1889. 



5 ) Diss. Kopenhagen 1898 en Zsch. phys. Gh. 28, 115. 



