( 789 ) 



als zij daar alleen en in verdunden gastoestand aanwezig waren) en 

 leidt daaruit af, dat beide dezelfde oorzaak hebben in dien zin, dat 

 de opgeloste stof in beide gevallen in den zelfden toestand aanwezig 

 is en dus ook gelijke werking uitoefent ; dit wordt dan zoo ongeveer 

 uitgedrukt, dat het oplosmiddel de opgeloste stof in den verdunden 

 gastoestand overvoert. Die opvatting schijnt mij dubbel merkwaar- 

 dig; vooreerst omdat zij vrij wel de algemeen heerschende schijnt 

 te zijn l ), vervolgens omdat alleen zij mij schijnt te kunnen ver- 

 klaren, waarom de leer van den osmotischen druk zoo snel populair 

 is geworden, terwijl Gibbs' methode ter oplossing van dezelfde vraag- 

 stukken nauwelijks de aandacht trok. Inderdaad bezit de genoemde 

 opvatting alle eigenschappen voor een groote populariteit : zij schijnt 

 een eenvoudige, zeer aanschouwelijke verklaring te geven van de 

 zoo frappante door van 't Hoff ontdekte wet; zij knoopt aan aan de 

 een ieder bekende gaswetten; zij schijnt in den osmotischen druk 

 een grootheid te leeren kennen, die even karakteristiek is voor den 

 opgelosten toestand als cle ons allen bekende uitwendige druk voor 

 een gas. Daartegenover legt het nauwelijks gewicht in cle schaal, 

 dat die ,, verklaring" toch eigenlijk een woord verklaring is, die juist 

 in 't midden laat wat eigenlijk verklaard moet worden, n.1. hoe het 



!) Een bewijs voor deze meening valt uit den aard der zaak moeilijk te leveren, 

 daarom slechts de volgende citaten lot staving ervan. 



"If we look a little more closely into the matter we fmd that in the case of 

 dilute solutions, at least, there is far more likelihood of the dissolved substance 

 being in a condition comparable wilh that of a gas." (Walker, Introduction to 

 Physical Chemistry, 148). 



„Ich glaube dargethan zu haben — im Gegensatz zu der zur Zeit allgemeinen 

 Auffassung — dass es nicht notwendig ist eine freie Bewegung der gelösten 

 Moleküle wie für die Gase anzunehmen. Wenn ein fester Körper in einer Flüssig- 

 keit gelost, oder eine Flüssigkeit mit einer anderen gemengt wird, so wird eine 

 neue Flüssigkeit erhalten, von deren Molekülen es nicht gestattet ist, andere 

 Beweglichkeit anzunehmen, als diejenige, die Flüssigkeit en charakteiïsiert." (Barm- 

 water 1. c. pag. 14-3). ,,Aus den klassischen Arbeiten von van 't Hoff und Arrhenius 

 geht nun hervor, dass die Körper bei Gegenwart von Lösungsmittel thatsachlich 

 mehr oder minder dem Gaszustand naher gerückt werden/' en even te voren : 

 „Andererseits konnte ich mir .... nicht verhehlen, dass gerade diese Gegenwart 

 und Einwirkung des Lösungsmittels doch die n o t w e n d i g e V o r- 

 b e d i n g u n g für den Eintritt des gasahnlichen Zustandes sei ; . . . . daher ist 

 aber ein gasahnlicher (also kinetischer) Zustand nur unter dieser Einwirkung 

 vorhanden und hort sofort auf, sobald diese Einwirkung beseitigt ist. Es sei be- 

 tont, dass diese Auffassung durchaus nichts Neues bietet, dass sie rielmehr wohl 

 einem Jeden eigen ist, der den Begriff des osmotischen Druckes kennen gelernt 

 hat." Bredig. l.c. pag. 445 en 444). De cursiveeringen zijn van mij, de spatieeringen 

 van de geciteerde auteurs. 



Eindelijk zie men Van Laar's Voordracht in 't Bataafsch Genootschap pag. 2 

 en 3 en het daar aangehaalde voorbeeld. 



