( 791 ) 



oplossing, die wij in een bekerglas aan de lucht hebben staan, niets 

 bespeurd wordt van het gasachtig karakter der opgeloste stof. Want 

 dat in dit geval oplosmiddel en opgeloste stof minder innig met 

 elkaar in aanraking zijn dan bij de osmotische proef, kan toch niet 

 in ernst beweerd worden. 



§ 3. Kunnen wij dus de verklaring der wetten van den osmoti- 

 schen druk niet zoeken in een bij zonderen toestand van de stof, 

 eigen aan verdunde oplossingen, dan eischt met te meer klem het zoo 

 merkwaardige door Van 't Hoff geformuleerde feit een verklaring. 



Geen minderen dan Lorentz l ) en Boltzmann 2 ) hebben pogingen 

 daartoe aangewend, toch schijnt ook door hun arbeid het vraagstuk 

 mij nog niet geheel opgelost. Trouwens daarmede ben ik in 

 overeenstemming met Prof. Lorentz' eigen meening ; in den aanhef 

 van zijn stuk qualificeert hij het als een „freüieh nur zum Teil 

 gelungene Untersuchung". Slechts over de redenen van die gedeel- 

 telijke mislukking zal ik waarschijnlijk van Prof. Lorentz in 

 meening verschillen. Wat toch is het geval? Het gedrag van 

 vloeistoffen wordt volkomen beheerscht door het optreden van de 

 grootheden a en b in de toestandsvergelijking. Alleen een opgeloste 

 stof in verdunden toestand schijnt zich daarvan te emancipeeren, 

 blijkens de wet van Van 't Hoff, waarin noch de eene, noch de 

 andere optreedt. Dit feit eischt verklaring. Nu is het niet moeilijk 

 in te zien, waardoor de a hier zou kunnen verdwijnen ; de mem- 

 braan wordt aan de eene zijde door de oplossing begrensd, aan de 

 andere zijde door het zuivere oplosmiddel. Denken wij haar dun ten 

 opzichte van de grootte der werkingssfeer, dan is het duidelijk, dat 



a x 

 aan de membraan de kracht — — die naar de oplossing werkt, bij 



Vo 



a 

 eerste benadering wegvalt tegen de kracht — - naar de andere zijde. 



Moeilijker is het in te zien, waarom ook de b wegvalt, d. w. z. 

 waarom de moleculen van de opgeloste stof zich schijnen te bewegen 

 als door een ledig, in stede van door een ruimte, die voor een zeer 

 groot deel door de moleculen van het oplosmiddel is ingenomen. 



Juist op dit meest belangrijke punt nu verschaft ons Prof. Lorentz' 

 opstel voor zoover ik heb kunnen zien, geen Jicht. En het schijnt 

 mij niet twijfelachtig, dat dit in de eerste plaats te wijten is aan 

 een onjuiste opvatting van het begrip ,, kinetische druk". Volgens 

 Prof. Lorentz is deze altijd gelijk 2/3 van de kinetische energie der 

 zwaartepuntsbeweging van de deeltjes, die zich in de eenheid van 



!) Zsch. phys. Gh. 7, 37 en Arch. Néerl. 25, 107. 

 2) Zsch. phys. Gh. 6, 474 en 7, 88. 



