( 793 ) 



oppervlak van 1 cM 2 . De „kinetische druk" in die vloeistof is dan 

 de hoeveelheid beweging in de tijdseenheid door cle moleculen van de 

 vloeistof op dit lichaam overgedragen (of bij de elastische botsingen 

 Aan dit lichaam ontvangen). 



2°. In de tweede plaats breng ik een lichaam aan, dat zich van 

 het zooeven genoemde alleen daardoor onderscheidt, dat het zeer dik 

 is ten opzichte van de werkingssfeer der moleculen. De hoeveelheid 



1 ) Dat 'k een lichaam invoer, dat de moleculen der vloeistof niet aantrekt, 

 geschiedt eenvoudigheidshalve, maar is voor het wezen der zaak niet noodig. 

 Brengt men een wand aan, die de vloeistof wel aantrekt, dan zullen de vloeistof- 

 moleculen de oppervlakte daarvan natuurlijk met zeer veel grootere snelheid bereiken 

 en dientengevolge aan den wand een veel grootere hoeveelheid beweging mee- 

 deden. Maar.de deeltjes van de oppervlakte zullen anderzijds nu met een evenveel 

 grooter kracht de vloeistof ingetrokken worden. De elastische verplaatsing van de 

 oppervlaktedeeltjes van den vasten wand, en daarmede (bij voldoende elasticiteit) 

 die van de daaronder gelegen lagen, m. a. w. de druk, die zich in het vaste 

 lichaam voortplant en die bijv. met een manometer van welken aard ook zou 

 gemeten worden, zal in beide gevallen dus volkomen gelijk zijn. Willen wij ook 

 rekening houden met negatieve uitwendige drukken, dan zullen wij zelfs de definitie 

 met behulp van een aantrekkend lichaam moeten geven, omdat in dit geval een 

 niet-aantrekkend lichaam in 't geheel niet door de moleculen van de vloeistof zou 

 worden bereikt. (Verg. het bekende feit, dat voor de waarneming van den negatieven 

 druk sterk adhaereerende wanden noodig zijn). In dit geval is eenvoudig de impuls 

 van de aantrekkingskracht der moleculen grooter dan de hoeveelheid beweging, 

 die zij den wand meedeelen (en die nog zeer groot kan zijn), de elastische ver- 

 plaatsing is dus niet van de vloeistof af, maar naar deze toe. 



Ook in het geval dat wij met capillaire lagen rekening willen houden, eischt 

 onze definitie nadere bespreking. Vooreerst geldt daaromtrent wat wij in de vorige 

 alinea betoogden, want evenals bij negatieve drukken is in de capillaire laag, zooals 

 Van der Waals in zijn theorie der capillariteit aangetoond heeft, de aantrekking 

 der omliggende lagen noodzakelijke voorwaarde van stabiel evenwicht. Maar voorts 

 gehoorzaamt, zooals Hulshoff (Deze Versl. 8, 432 en Diss. Amsterdam 1900) 

 heeft aangetoond, in dit geval de boven gedefinieerde grootheid niet meer aan de 

 wet van Pascal, daar zij, gemeten volgens de richting van de laag en loodrecht 

 daarop, verschillende waarde heeft. Men zou in dit geval misschien kunnen spreken 

 van een totalen uitwendigen druk, die te splitsen ware in een uitwendigen vloei- 

 stofdruk en een uitwendigen elastischen druk. De beschouwing van capillaire lagen, 

 bijv. om een vrij zwevenden bol, leert verder, dat het „uitwendig" in den naam 

 ,, uitwendigen druk" niet zoo moet opgevat worden, als men licht zou doen, n.1. 

 zóó, dat de reactiekracht van dezen druk, zooals hij in een bepaald punt heerscht, 

 zou aangrijpen in punten buiten het systeem in quaestie, iets wat trouwens altijd 

 min of meer willekeurig zou zijn, daar wij de grenzen van ons systeem naar 

 willekeur kunnen kiezen. De bewering : de uitwendige druk in een punt der vloeistof 

 (capillaire laag) is zöö groot, wil eenvoudig zeggen, dat, wanneer ik daar ter 

 plaatse een vreemd lichaam zou brengen, zonder den toestand verder te ver- 

 anderen dan daarvoor noodzakelijk is, dit lichaam een druk zou ondervinden 

 van die grootte, en een elastische vormverandering zou ondergaan, die daarmede 

 evenredig is, in de capillaire laag van den genoemden bol dus in verschillende 

 richtingen verschillend. 



