( 797 ) 



deeltjes de membraan bereikt, laat staan daarop een druk uitoefent; 

 de membraan wordt dan geheel door het zuivere oplosmiddel om- 

 spoeld. En dat dit geval inderdaad in de natuur het gewone is, 

 wordt waarschijnlijk gemaakt door het feit, dat volstrekt niet, zooals 

 wij boven onderstelden, juist de kleinere moleculen diosmeeren en 

 de grootere niet. De membraan schijnt dus niet als molecuulzeef te 

 werken. Men komt er dan licht toe te onderstellen, dat de membraan 

 in 't geheel niet een positieve afstooting op de niet-diosmeerende 

 stof uitoefent, maar dat zij die deeltjes alleen veel minder sterk aan- 

 trekt dan het oplosmiddel, zoodat de opgeloste deeltjes daarom niet 

 door de membraan heengaan, omdat zij in de nabijheid daarvan 

 slechts uiterst weinig voorkomen. Die opvatting vindt steun in het 

 feit, dat alleen die stoffen niet-diosmeerend schijnen te zijn, die zeer 

 weinio" in damp overgaan en dus de grenzen der vloeistof krachtens 

 hun eigen warmtebe weging alleen niet kunnen bereiken. 



Maar hoe dit zij, ook in dit geval blijft onze conclusie doorgaan. 

 Immers wanneer de moleculen der opgeloste stof niet (of in oneindig 

 gering aantal) de membraan bereiken, dan zullen er niet ver van 

 de membraan twee vlakken zijn aan te wijzen, A, waar de mole- 

 culen der opgeloste stof nog hun normale snelheid bezitten, B, waar 

 die snelheid tot nul gedaald is. Tusschen B en de membraan bevindt 

 zich dan zuiver oplosmiddel. Om zulk een laag volledig te behandelen 

 zou men natuurlijk een theorie moeten geven, zooals van der Waals 

 die voor den overgang vloeistof-dampvormig heeft gegeven l ), uit- 

 gebreid voor een mengsel op de wijze als van Eldik 2 ) dit gedaan 

 heeft. Maar voor ons doel is dit gelukkig niet noodig. Wij behoeven 

 slechts op te merken, dat cle laag AB in haar geheel thans volkomen 

 denzeifden invloed op den bewegingstoestand der opgeloste moleculen 

 heeft als het mathematische bovenvlak der membraan zooeven. De 

 laag AB in haar geheel zal dus even goed als de membraan zoo 

 straks naar beneden gedrukt worden met een kracht gelijk aan den 

 door ons gedefinieerden osmotischen druk, en die kracht overdragen 

 op de daaronder liggende laag van het zuivere oplosmiddel, dat met 

 deze kracht naar buiten wordt geperst. Maar die kracht van persing 

 is klaarblijkelijk gelijk aan het experimenteel te meten drukverschil 3 ). 



i) Verh. dezer Ak. (2) 1; Arch. Néerl. 28, 121 en Zsch. phys. Ch. 13, 657. 



2 ) Diss. Leiden 1898. 



3 ) Dit hydrostatisch bewijs kan zonder moeite vervangen worden door een 

 zuiver kinetisch, al is het laatste wat omslachtiger. De laag AB, die zich (natuurlijk 

 ten gevolge van de nabijheid der membraan) gedraagt als een waterlaag, waardoor 

 de opgeloste stof niet kan doordringen (Vergelijk de bekende osmotische proef van 

 Nernst) deelt aan de moleculen der opgeloste stof per secunde een hoeveelheid 

 beweging mede gelijk aan den door ons gedefinieerden osmotischen druk en 



