( 798 ) 



§ 8. Daarmede scliijnt mij de wet van Van 't Hoff voor verdunde 

 oplossingen kinetisch geheel op dezelfde wijze verklaard als de wet 

 van Boyle-Gtay-Lussac-Avogadro voor verdunde gassen en die van 

 Van der Waals voor vloeistoffen en gassen, d.w.z., wij hebben een 

 kinetisch inzicht gekregen hoe die wetten voortvloeien uit den bewe- 

 gingstoestand in de homogene stofmassa, terwijl wat er gebeurt in 

 de eventueel (waarschijnlijk altijd) aanwezige inhomogene grenslagen 

 buiten beschouwing is gebleven. 



Er blijkt uit de verklaring ten duidelijkste, dat Van Laar te ver 

 gaat, wanneer hij beweert l ), dat men niet van osmotischen druk 

 in een geïsoleerde oplossing kan spreken. Ook hier heeft dit begrip 

 duidelijke physische beteekenis en de wetten die het beheerschen 

 laten zich afleiden. Of men daarom verstandig doet het in de theorie 

 der oplossingen op den voorgrond te plaatsen en al het andere er 

 aan vast te knoopen, is een vraag waarop ik in een afzonderlijke 

 mededeeling wensch terug te komen. 



Hier vooreerst nog deze opmerking. Het verkregen inzicht in de 

 natuur van den osmotischen druk stelt ons in staat na te gaan welke 

 grootheden in de formule voor meer geconcentreerde oplossingen 



ontvangt zelf een even groote hoeveelheid in tegengestelden zin, die zij op de onder- 

 liggende lagen doet overgaan zooals de kinetische theorie leert. (Zie bijv. Boltzmann 

 Zsch. phys. Ch. 6, 480). Nu beweegt de watermassa, die in de nabijheid van de 

 membraan is (ter weerszijden, gerekend aan de eene zijde van B, aan de andere 

 van een vlak. zoo ver van de membraan, dat deze er geen werking meer op uit- 

 oefent), zich in haar geheel niet naar beneden, dus moet zij een gelijken en tegen- 

 gestelden impuls ontvangen, die natuurlijk van niets anders dan de membraan 

 kan uitgaan. Van welken aard de daarbij werkende krachten zijn ligt geheel in 

 het duister. De gewone moleculaire attractie kan het niet zijn, want dan zou de 

 boven de membraan aanwezige dichtere vloeistof waarschijnlijk sterker naar beneden 

 getrokken worden dan de daaronder aanwezige naar boven. Men zou aan wrijving 

 in de poriën kunnen denken, maar deze zou dan in de eene richting anders moeten 

 zijn dan in de andere: Kortom geen enkele gssing zou ik daaromtrent durven 

 wagen. Alleen dit is zeker, dat zoodanige kmchten als ten minste het thans door 

 ons gestelde geval werkelijk ooit voorkomt) moeten bestaan. Dit blijkt reeds 

 hieruit, dat het zuivere oplosmiddel boven de membraan onder hoogeren druk 

 staat, dus grootere dichtheid bezit, dan daaronder. Zulk een evenwicht komt bij 

 allerlei kinetische quaesties voor (vloeistof-damp, gas onder den invloed der zwaarte- 

 kracht), maar de noodzakelijke voorwaarde is altijd een kracht, die bij opper- 

 vlakkige beschouwing het resultaat schijnt te hebben, dat de snelheid der mole- 

 culen in het eene deel (dus de temperatuur) hooger zou zijn dan in het andere, 

 maar inderdaad alleen op de dichtheid invloed blijkt te hebben. De membraan, 

 die dezen impuls levert, ontvangt uit de reactie een even grooten terug en zoo 

 zien wij ook hier, zij het dan middellijk, een kracht gelijk aan den door ons 

 gedefinieerden osmotischen druk van binnen naar buiten op de membraan uit- 

 geoefend. 



!) Ghem. Weekblad 1905, N°. 9, § 3. Voordracht Bat. Gen. 3. 



