( 804 ) 



tiaal van een homogene phase, waarop geen uitwendige krachten 

 werken, geen andere is dan het aantal deeltjes, dat per secunde een 

 wand bereikt, als in de vorige mededeeling § 4 sub 2°. gedefinieerd, 

 als deze wand wordt aangebracht te midden dier homogene phase. 



Toch eischt die definitie nog eenige nadere toelichting, omdat het 

 aantal moleculen, waarvan hier sprake is, een grensvlak der phase 

 bereikt dat geen aantrekking op die deeltjes uitoefent, terwijl op de 

 deeltjes, waarvan boven sprake was en wier aantal van der Waals 

 berekend heeft, n.1. zij, die overgaan uit de eene phase in de andere, 

 wel een kracht werkt naar de andere phase gericht. Maar dit ver- 

 schil is, naar ik geloof, slechts schijnbaar. Ook in de vergelijkingen, 

 waartoe van der Waals komt, heeft het eene lid uitsluitend op de 

 eene phase, het andere op de tweede betrekking ; er komen geen 

 termen in voor, uit factoren bestaande waarvan de eene op de eerste 

 phase, de andere op de tweede slaat. Dat men tot die uitkomst 

 moest geraken, laat zich trouwens begrijpen, immers de thermo- 

 dynamische potentialen zelf hebben slechts of op de eene óf op de 

 andere phase betrekking en zijn door den toestand in die phase op 

 zichzelf beschouwd geheel bepaald. 



Dat in elk geval bij de definitie van den thermod ynamischen poten- . 

 tiaal het eene aantal voor het andere in de plaats mag gesteld wor- 

 den blijkt als volgt. Denken wij ons een vloeistof in evenwicht met 

 haar damp. Het aantal deeltjes, dat thans per oppervlakteëenheid 

 door de grenslaag gaat, is dat, waarover van der Waals handelt ; 

 denken wij ons nu op die vloeistof een laag van een stof gelegd, 

 die de moleculen niet aantrekt ; zij die laag dik ten opzichte van 

 de werkingssferen en voorzien van kleine kanalen. Het aantal deel- 

 tjes, dat deze kanalen binnendringt van weerszijden is het aantal, 

 dat wij in onze definitie gebruikten. Nu beweer ik, dat door het 

 aanbrengen van deze laag het evenwicht van de homogene phasen x ) 



als van de andere grootheid. Er is dus volkomen overeenstemming van ons geval 

 met dat van de temperatuur, gemeten bijv. in Gelsiusmaat, en niemand heeft toch 

 zeker bezwaar te zeggen, ook als hij denkt aan deze temperatuurschaal, dat de 

 beteekenis van de temperatuur is de gemiddelde levende kracht van de zwaarte- 

 puntsbeweging der moleculen. 



l ) Het evenwicht in de niet-homogene, capillaire laag wordt door het aanbrengen 

 van zulk een wand wel verstoord. Immers, zooals van der Waals heeft aangetoond 

 (verg. de noot pag. 793) is het evenwicht in een vlak van zulk een laag alleen 

 stabiel tengevolge van de aantrekkende krachten door de omringende vlakken uit- 

 geoefend. Door het aanbrengen van de door ons bedoelde laag zal dus de toestand 

 in de overgangslagen aanmerkelijk gewijzigd worden, wat trouwens te voorzien was. 

 Op onze redeneering heeft dit geen invloed, want wij hebben door het woord 

 „ homogeen" in onze definitie deze overgangslagen uitdrukkelijk uitgesloten. Dat dit 



