( 806 ) 



capillaire verschijnsels opneemt (die toch dikwijls zoo belangrijk zijn; 

 men denke aan kritische punten) blijkt het toch, dat de druk een 

 grootheid is, die slechts met groote voorzichtigheid mag worden 

 gehanteerd en geenszins in aanmerking komt als fundamenteele vari- 

 abele 1 ). In heel Avat hooger mate geldt dit bezwaar voor den osmo- 

 tischen druk. Immers deze is, zooals wij gezien hebben, niet een 

 grootheid, die karakteristiek is voor den toestand waarin de oplossing 

 zich bevindt ; de eigenaardige wetten van den osmotischen druk 

 komen niet daarvandaan, dat de stof in verdunde oplossing in een 

 bijzonderen, eigenaardigen toestand verkeert ; zij hebben alleen — in 

 hun algemeenheid — hun oorsprong in onze willekeur, die met behulp 

 van fictieve begrippen op het papier eigenaardige toestanden iu 't 

 leven roept, die in de werkelijkheid nooit bestaan. Want men sluite 

 toch niet zijn oogen voor dit onloochenbare feit, — en allerminst 

 behooren zij dit te doen die zoo wars zijn van ,, hypothesen" — , 

 dat al die semipermeabele wanden, nu ja, in enkele gevallen te 

 verwezenlijken zijn, maar dat daar duizenden en duizenden gevallen 

 tegenover staan, waarin wij niet den geringsten grond hebben aan 

 hun bestaan te gelooven. Welke reden is er aan te nemen, dat er 

 ooit een wand gevonden zal worden, doordringbaar voor toluol en 

 niet voor benzol, en een tweede wand, voor benzol doordringbaar 

 en niet voor toluol, en wat is het anders dan een fictie om van een 

 wand te spreken, doordringbaar voor rietsuiker en niet voor water. 

 (Immers ook deze is noodig, zie van 't Hoff, Yorlesungen II, 24). 

 En stellen wij zelfs het gunstigste geval ; dat zulke wanden werkelijk 

 bestonden, blijft het dan niet volkomen fictie de theorie van gecon- 

 centreerde oplossingen daarmede te willen behandelen? Men bedenke 

 slechts, dat staal, ons sterkste materiaal, al wordt het nog zoo dik 

 gekozen nauwelijks drukken boven 5000 Atm. kan verdragen, wat 

 dan te denken van een semipermeabelen wand voor dien zulk een 

 druk slechts een kleinigheid is. En -nu heb ik volstrekt geen bezwaar 

 tegen zulke fictieve begrippen als zij volstrekt onvermijdelijk zijn, 

 — het voorgaande toont het voldoende — maar waartoe dient het 

 er mede te werken, wanneer wij een andere grootheid hebben, van 

 eenvoudige beteekenis, die wel voor den toestand karakteristiek is, 

 waarin zich het mengsel bevindt, die gedefinieerd kan worden geheel 

 alleen uit de eigenschappen der stof, die wij voor ons hebben ? 



Daarbij sluit zich een ander bezwaar aan. Wie met den osmoti- 

 schen druk werkt — de historie leert het — is maar al te zeer 

 geneigd een mengsel niet te beschouwen als een individu, dat op 



') Men verg. de noot op p. 793. 



