( 807 ) 



zich zelve beschouwd en uit zich zelve gekend moet worden, maar 

 als een andere stof (oplosmiddel), min of meer gemodificeerd dooi- 

 de aanwezigheid van de „opgeloste stof". Zoo verliest men geheel 

 uit het oog, dat beide komponenten in een mengsel in volkomen 

 denzelfden toestand aanwezig zijn (de zonderlinge theorie van de 

 „gasachtigheid" der opgeloste stof bewijst het) ; men gaat over het 

 hoofd zien, dat opgeloste stof en oplosmiddel geheel willekeurige 

 namen zijn, die alleen recht van bestaan hebben als men zich bepaalt 

 tot een van de beide uiterste gevallen ; men komt er toe de eigen- 

 schappen van een stof te willen verklaren uit die van een andere, 

 zich dilavijls in geheel andere omstandigheden bevindende; men gaat 

 allerlei gewaagde benaderingen en compromissen toepassen ; men 

 komt tot de zonderlingste associatie- en dissociatietheorieën. Hoe 

 vruchtbaar daarentegen juist de tegenovergestelde methode is, het 

 geheele werk van van der Waals, het experimenteele en theoretische 

 materiaal in aansluiting daaraan speciaal te Leiden verzameld (o. a. 

 over het gedrag van mengsels ten opzichte van de wet der overeen- 

 stemmende toestanden) ligt daar om het te bewijzen. 



§ 7. Men zal mij misschien te gemoet voeren, dat dit alles theo- 

 retische bezwaren zijn al of niet van waarde, maar dat daartegen- 

 over het practische voordeel staat, dat berekeningen met den osmo- 

 tischen druk zooveel eenvoudiger zijn dan met den thermodynamischen 

 potentiaal, maar die tegenwerping mist allen grond. Immers kinetische 

 berekening kan daarmede niet bedoeld zijn, en voor de thermodv- 

 namische berekening geldt integendeel, dat men bij het gebruik 

 maken van den thermodynamischen potentiaal niet één stap behoeft 

 te doen, dien men niet op volkomen dezelfde wijze doet bij gebruik 

 maken van den osmotischen druk. Gaarne zoude ik, om dit te 

 bewijzen, afdrukken en stap voor stap volgen het bewijs door van 

 't Hoff in zijn Vorlesungen gegeven, maar daar dit bewijs — door 

 van 't Hoff met zorg gekozen uit beschouwingen deels van hem zelf, 

 deels van Lord Rayleigh, deels van Dr. Donnan, dus zeker het fraaiste 

 en eenvoudigste dat te vinden is — twee bladzijden druks beslaat 

 zal ik slechts de hoofdbewerkingen aangeven en daarnaast de be- 

 werkingen stellen, die bij dezelfde verwaarloozingen voor den thermo- 

 dynamischen potentiaal noodig zijn. 



