( 810 ) 



Voor de berekening beteekent dit, dat men bij gebruik maken van 

 den thermodynamischen potentiaal de integratie langs de isotherm 

 slechts behoeft uit te strekken tot den druk p c , en de thermodyna- 

 mische potentiaal is dan met voldoende benadering te bepalen uit 

 de bekende dampdrukformule 



Pk V-l 



zij het ook met den experimenteel bepaalden factor 7 in stede van 

 de theoretisch gevonden waarde 4. Maar gebruikt men den osmo- 

 tischen druk, dan kan men de integratie tot p uit den aard der 



zaak niet missen I in den term I — dv ) en het is juist dit stuk van 



de isotherm, dat het minst bekend is, waar bijv. de variabiliteit van 

 b zich het sterkst doet gevoelen, zelfs de eenige term, waarop deze 

 invloed heeft als men de zooeven genoemde dampdrukformule gebruikt. 

 Geheel noodeloos maakt men dus het resultaat minder zeker door 

 het invoeren van den osmotischen druk. 



En gesteld zelfs, dat men de gezochte uitdrukking gevonden had, 

 wat zou men dan nog hebben? De grootheden, die men inderdaad 

 wenscht te kennen en die ik reeds noemde, hangen wel bij verdunde 

 oplossingen op eenvoudige wijze met den osmotischen druk samen, 

 maar wij hebben geen enkele reden dit ook voor geconcentreerde 

 oplossingen aan te nemen, of liever men kan wel met zekerheid 

 zeggen, dat dit niet het geval is. Hoe daarentegen met behulp van 

 den thermodynamischen potentiaal die grootheden zich laten bepalen, 

 heeft van der Waals ons reecis vijftien jaar geleden geleerd. 



§ 9. En ten slotte vergete men toch niet, dat oplossingen van 

 niet-vluchtige stoffen bij lage temperaturen wel een groote rol spelen 

 in de natuur, maar dat zij toch niet de eenige stoffen zijn die bestaan, 

 en evenmin de eenige, die de wetenschappelijke aandacht verdienen. 

 En toch moet de leer van den osmotischen druk noodzakelijk tot 

 deze bepaald blijven. Men leidt zoo gaarne de wetten van kookpunts- 

 verhooging en dampdruksverlaging uit den osmotischen druk af, maar 

 men vergeet gewoonlijk, dat vele oplossingen juist kookpuntsverlaging 



wand invoerde. Wel zou men op die wijze aan helderheid van uitdrukking winnen, 

 getuige het voorbeeld door den Heer van Laar aangehaald (Tastb. Gr. §5). Want 

 de daar gegeven interpretatie moge nu juist of onjuist zijn, moeilijk kan ontkend 

 worden, dat de gewraakte zinsneden licht misverstaan zullen worden in den zin 

 van de bekende en herhaaldelijk ernstig besproken vraag van Pupin, hoe toch bijv. 

 een CaCl 2 oplossing van niet minder dan 53 Atm. osmotischen druk in een dun 

 bekerglas kan bewaard worden zonder dit uiteen te doen springen ? 



