( 831 ) 



gebruikt, dat bestemd is voor het onderzoek van hemelphotogrammen, 

 en dat door den Directeur der Leidsche Sterrenwacht welwillend te 

 mijner beschikking werd gesteld l ). Later maakte ik uitsluitend gebruik 

 van een gewoon mikroskoopstatief, model l a van de firma Carl Zeiss. 

 Het statief is voorzien van de groote beweegbare kruistafel dierzelfde 

 firma. Op deze tafel is een plankje bevestigd, dat de kruisbewegingen 

 medemaakt, waarbij het steeds gedragen wordt door een gladde steun- 

 vlakte, waarover het gemakkelijk heenschuift. Op het plankje, dat 

 in zijn midden een ruime opening heeft, wordt de photographische 

 plaat gelegd, die moet worden uitgemeten. 



Als objectief wordt a 1 met een brandpuntsafstand van 40 mM. 

 gebruikt, terwijl als oculair het eveneens door Zeiss geleverde Ramsden' s 

 oculair met micrometerschroef en trommelaflezing dienst doet. Het 

 oculair wordt zoodanig gesteld, dat de bewegingsrichting van den 

 meetdraad met de richting der abscissen van het photogram samen- 

 valt. Nadat men het mikroskoop scherp op het photogram heeft in- 

 gesteld en tevens er voor heeft zorg gedragen, dat het uit te meten 

 beeld en het beeld van den kruisdraad in hetzelfde optische vlak 

 liggen, schroeft men de mikroskoopbuizen met een opzettelijk daartoe 

 vervaardigden metalen beugel stevig aan het statief vast. De buizen 

 moeten geheel onbeweeglijk aan het statief verbonden zijn. Ook het 

 oculair is aan de mikroskoopbuis vastgeschroefd, zoodat men het met 

 de hand betasten kan, zonder dat daarbij de geringste verplaatsing 

 van den kruisdaad ten opzichte van het uit te meten beeld wordt 

 waargenomen. Voor eenigszins nauwkeurige metingen zijn deze maat- 

 regelen onmisbaar. 



Bij ingeschoven mikroskoopbuizen correspondeert 1 schaaldeel van 

 de trommel met iets minder dan 5 [i op het photogram, en daar 

 0,1 schaaldeel gemakkelijk geschat kan worden, is de aflezingsfout 

 kleiner dan 0.5 [i. Men zou zich echter vergissen, wanneer men 

 meende, dat nu ook het resultaat der geheele meting met dezelfde 

 nauwkeurigheid bekend kon worden. Immers blijven er nog fouten 

 over van anderen oorsprong. 



Zoo gaan wij bijv. bij onze metingen uit van de schaduwlijnen, 

 die op het photogram het net van kwadraat-millimeters vormen, een 

 basis, die op zichzelf reeds niet vrij van fouten is. De ordinaten van 

 het net Avorden geregistreerd door een snel draaiende schijf met 

 spaken, waardoor 500 schaduwen per seconde op de photographische 

 plaat worden geworpen. De variaties in de omwentelingssnelheid der 

 schijf veroorzaken slechts geringe fouten. Terwijl wij ons voornemen, 



!) Gaarne breng ik Professor van de Sande Bakhuyzen hier mijn besten dank 

 voor zijn vriendelijke hulp. 



