( 881 ) 



dat T 1 = 2,5. Daarna nemen wij aan, dat de massa m x veranderd 

 wordt, terwijl al het overige in het instrument, dus ook w, constant 

 blijft, en Aragen ons af, hoe daardoor de beweging van den draad 

 wordt gewijzigd. Wordt m l vergroot, dan wordt de beweging van 

 den draad oscilleerend. Wordt m l verkleind, dan blijft de beweging 

 aperiodisch maar overschrijdt zij de grens der aperiodiciteit. De duur van 

 den uitslag wordt verlengd, terwijl de gevoeligheid onveranderd blijft. 



Dit laatste komt met den feitelijken toestand in den door mij 

 gebruikten snaargalvanometer overeen. De massa van den kwarts- 

 draad is in werkelijkheid zeer gering. Was zij = 0, dan zou de duur 

 van den uitslag juist dubbel zoo groot zijn, als wanneer m 1 het 

 gewenschte bedrag bezat 1 ). Het heeft dus in deze omstandigheden 

 een voordeel, de massa van den draad tot op een zeker bedrag te 

 verhoogen. 



Snaar n°. 18 heeft een massa en een luchtweerstand, die niet 

 nauwkeurig zijn gemeten, doch niet veel van de overeenkomstige 

 waarden van snaar n°. 10 zullen verschillen. Haar geleidingsweer- 

 stand is echter ongeveer 2 X geringer en bedraagt 5100 Ohm. Bij 

 een uitslagduur van ongeveer l /' i minuut is de gevoeligheid c s = 20 mM. 

 per mikro-Yolt. Kon ik de massa dezer snaar doelmatig vergrooten, 

 dan zou ik bij ou veranderd e gevoeligheid de beweging op de grens 

 der aperiodiciteit brengen en een uitslagduur van ongeveer 15 seconden 

 verkrijgen. 



Hier mag worden opgemerkt, dat draad n°. 18 gemakkelijk zóó 

 zwak kan worden gespannen, dat zijn uitslagduur op ongeveer één 

 minuut wordt gebracht, waarbij dan de gevoeligheid verhoogd wordt 

 tot c s = 40 mM. per mikro-Yolt. Daar, zooals de photogrammen 

 bewijzen, 0,1 mM. nog kan worden afgelezen, kan met draad 18 

 feitelijk nog een spanning van 2,5 X 10 -9 Volt worden aangetoond. 

 Ook bij deze geringe spanning van den draad blijft het nulpunt con- 

 stant, terwijl het beeld van den kwartsdraad bij het verschuiven 

 over een vrij lang stuk der schaal scherp blijft. Het mag merkwaardig 

 heeten, dat men in staat is, een hangend draadje van slechts eenige 

 duizendsten milligrammen gewicht met de grootste regelmatigheid zóó 

 langzaam te verplaatsen. 



ILZ>. Wij komen nu aan de methoden, waarbij de galvanometer- 

 uitslag aperiodisch en tegelijk snel moet plaats hebben. 



l ) De tijdconstante verdubbelt, wanneer m^O, zie Fleming t. a. p. 



Er behoeft nauwelijks aan te worden herinnerd, dat bij de meting van isolatie- 

 weerstanden de vergrooting van m 1 juist hetzelfde voordeel zal kunnen opleveren 

 als boven voor de meting van thermostroomen is vermeld. 



60 



Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XIII. A°. 1904/5 



