( 450 ) 



een element van bekende electroinotorische kracht, Ik heb dan ook 

 steeds van dit eenvoudige middel gebruik gemaakt en verbond daar- 

 aan vaak, door inschakeling van een weerstand van 100 of 1000 

 Ohm een., zij 't ook ruwe, meting van den totalen weerstand van de 

 geheel e leiding. 



De uitkomsten waren meestal zeer wel onderling overeenstemmend; 

 alleen bij langere lijnen was soms sterk isolatieverlies aan te toonen. 



Voor den aardstroom heeft dit isolatieverlies weinig gevolg; indien 

 toch twee punten, op afstand L van elkander gelegen, met potentialen 

 P en P -f- L p door een draad verbonden zijn, zal langs dien draad 

 de potentiaal evenredig met den afstand van P tot P -f- L p ver- 

 anderen en in een punt tusschenin, b.v. op l/a van den afstand 



P -\ zijn. Maar daar zal de potentiaal der aarde ook P -\ — - 



a a 



zijn als die aardpotentiaal eveneens evenredig met den afstand ver- 

 andert (wat we willen vooronderstellen, dat ze in eerste benadering 

 inderdaad doet.) Er zal dus geen potentiaalverschil tusschen lijn 

 en contactpunt met den grond zijn en ook geen stroomverlies. l ) 



Er is evenwel stroomverlies, wanneer ik een element inschakel en 

 dus een potentiaal verval langs den draad verwek, dat geenszins gelijk 

 met de aardpotentiaal verloopt, 



Hierdoor laat zich verklaren, dat het beeld van den aardstroom 

 zoo regelmatig met de magnetische component op en neer ging, 

 terwijl toch een somwijlen zeer groot isolatieverlies op de lijn 

 plaats greep, zoodat de schaalwaardebepaling door middel van 

 inschakeling van een element abnorme waarden opleverde. 



Wanneer evenwel juist over dat al of niet regelmatig toenemen 

 van de aardpotentiaal met den afstand een onderzoek moet ingesteld 

 worden, dan is dit isolatie-verlies storend. Daarom gaf de registratie 

 met de doorgaande verbinding Batavia — Makassar geen uitsluitsel 

 over clie vraag. 



Invloed van het materiaal der lijn. 



Over de mogelijkheid van een invloed van het materiaal van den 

 geleidingsdraad op amplitude en pbase van den aardstroom kon ik 

 een vrij scherp experiment nemen, door gelijktijdig te registreeren 

 de stroomen, die tusschen Cheribon— Batavia resp. door den rood- 

 koperen telefoon- en den ijzeren telegraafdraad liepen. 



J ) Wanneer wij ons denken, dat de aardstroom een b.v. om de aarde heen 

 loopenden gesloten stroomkring vormt, en onze draadleiding daarmee in drie punten 

 contact heeft, n.1. de twee eindstations en het contact punt, dan is er een stroom- 

 verdeeling volgens Wheatstone en is liet contact de brug van Wheatstone. 



