( 451 ) 



De weerstand van de eerste geleiding was meestal ongeveer 10 

 maal kleiner, dan van de andere. 



Te Batavia stonden beide geleidingen op de zelfde aardplaat, te 

 Cheribon hingen de beide aardplaten in den zelfden waterput ; boven- 

 dien loopen cle lijnen grootendeels op de zelfde telegraafpalen. 



Er werd nu een zoo goed als volkomen overeenstemming gevon- 

 den, zoodat alle invloed van het materiaal (vooral ten opzichte van 

 magnetische inductie) als niet bostaande mag aangenomen worden. 



Invloed van den polarisatiestroom. 



Meer bevreesd was ik voor een storenden invloed van de polarisatie 

 der aardplaten, waarop van verschillende zijden herhaaldelijk is 

 gewezen. Deze polarisatie toch zou misschien het phaseverschil en 

 de verandering der amplitudeverhouding kunnen verklaren. 



Stel toch dat de aardstroom samen met de magnetische component 

 toeneemt, dan groeit ook de tegenwerkende polarisatiestroom. Indien 

 nu de toeneming van aardstroom en magnetische component in een 

 afneming overgaat, zal de polarisatiestroom aanvankelijk blijven 

 toenemen en dientengevolge zal de waargenomen stroom (i. e. aard- 

 stroom minus polarisatiestroom) eerder zijn omkeerpunt bereiken 

 dan de magnetische component. Indien de schommeling in duur 

 toeneemt zal de polarisatiestroom ook toenemen, eerst sneller dan 

 langzamer, en derhalve zal de waargenomen stroom steeds verliezen 

 ten opzichte van de magnetische component en de amplitudever- 

 houding — evenals werkelijk is gevonden — eerst sneller, daarna 

 langzamer afnemen. 



Hoewel de te verwachten invloed der polarisatie derhalve in 

 karakter moest overeenstemmen met het gevondene, was toch niet 

 aan te nemen, dat hij de oorzaak van die verschijnselen kon zijn, 

 daar bij de waarnemingen ten kantore der Telefoonmaatschappij 

 verricht, de aardverbinding ieder uur slechts voor enkele oogen- 

 blikken werd gemaakt en dus van langdurig aangroeien der pola- 

 risatie geen sprake was. 



Om den invloed van de polarisatie te leeren kennen heb ik het 

 volgende experiment genomen. Ten eerste heb ik den polarisatie- 

 stroom direct gemeten. Daartoe begroef ik een tweede aardplaat op 

 enkele meters van de oude en maakte een nieuwe verbinding : oude 

 aardplaat-gal vanometer-nieuwe aardplaat. 



De oude aardplaat liet ik nu door inschakeling van een element 

 in de lijn (Cheribon— Batavia) sterk polariseeren. Na het opheffen 

 der verbinding met Cheribon sloot ik onmiddelijk de nieuwe ver- 



31* 



