( 501 ) 



overeenstemmende toestanden in dien zin zal afwijken, dat de kritische 

 temperatuur lager gevonden zal worden dan uit de toepassing van 

 die wet op overeenstemmende toestanden bij waarden der gereduceerde 

 temperaturen vele malen grooter clan 1 zou volgen. 



Slechts van een eerste schatting op grond van isothermebepalingen 

 kan thans nog sprake zijn. De bepaling der isothermen van — 253° 

 en — 259°, die onder handen is, zal spoedig naar ik hoop tot een 

 meer vertrouwbare schatting kunnen leiden. 



Ten slotte betuig ik gaarne mijn dank aan den Heer C. Braak 

 voor zijne hulp bij dit onderzoek. 



Natuurkunde. De Heer Kamerlingh Onnes biedt aan Meded. 



N°. 102* uit het Natuurkundig Laboratorium te Leiden. H. 

 Kamerlingh Onnes: „Over het meten van zeer lage tempera- 

 turen. XIX. Afleiding van den spanning sco efficiënt van helium 

 voor den internationalen heliumther mometer en herleiding van 

 de aflezingen op den heliumther mometer tot de absolute schaal." 



§ 1. Spanning scoë ff icienten van helium. Daar de ligging van 

 het absolute nulpunt met voldoende nauwkeurigheid bekend is - 

 in Med. 101 6 is uit de Leidsche waarnemingen over waterstof 

 jfooc. = 273°. 08 K afgeleid, eene waarde, clie wegens de overeen- 

 stemming met andere bepalingen waarschijnlijk zeer weinig van de 

 juiste zal afwijken — kan men met behulp van de in de vorige 

 mededeeling bepaalde viriaal coëfficiënten Ba voor helium bij 0° C. 

 en 100° C. de spanningscoëfficienten van helium bij verschillende 

 dichtheden voor dit temperat uurgebied berekenen. Voor den spannings- 

 coëfiicient van den internationalen x ) heliumther mometer, den gemid- 

 delden relatieven spanningscoëfficient van 0° tot 100° C. voor helium 

 met de dichtheid, behoorende bij den nulpuntsdruk van 1000 m.M., 

 ro° i\— ioo° e.~i 

 L a _]/, of kortweg ,-a t ., geeft de formule 



100 

 A Ao X 0,36619 + (5 1,1000 c. - B AQo c.) 



76 



" 100 

 A Ao + B A ,o° o. 



100. ,-«,=- -^- ,. . . (1) 



76 



l ) De schaal van den wateL'stofthermometer van constant volume bij 1000 mM. 

 nulpuntsdruk wordt veelal de schaal van den normalen waterstofthermometer (zoo 

 ook in Med. N°. 97*) genoemd. Daar men 0° G. en 760 mM. als den normalen 

 toestand bij gassen aanduidt, schijnt hel mij de voorkeur Ie verdienen de zooeven 

 genoemde schaal die van den internationalen walerstofthermometer te noemen. 

 Evenzoo zal men dan moeien spreken van den iulernalionalen heliumlhermometer. 



