( 659 ) 



Natuurkunde. — De Heer Kamerlingh Onnes biedt aan Mede- 

 deeling N°. 104'/ uit het Natuurkundig Laboratorium te Leiden : 

 Dr. H. Kamerlingh Onnes en Dr. W. H. Keesom. „Over de 

 toestandsvergelijking van eene stof in de nabijheid van het 

 kritisch punt vloeistof -gas. I. De storing s functie in de nabij- 

 heid van den kritischen toestand. 



§ 1. De groote samendrukbaarheid en daarmede samenhangende 

 eigenschappen (geringe verandering van thermodjnamischen potentiaal 

 bij isothermische samendrukking, enz.) van de stof in de nabijheid 

 van liet kritisch punt vloeistof-gas — die men uit de oorspronkelijke 

 toestandsvergelijking van van der Waals en nog meer uit zijne nieuwere 

 voorstellingen omtrent de samendrukbaarheid van het molecuul vindt l ) 

 — hebben tengevolge, dat bij het maken van gevolgtrekkingen uit waar- 

 nemingen in de nabijheid van dien toestand op verschillende omstandig- 

 heden gelet moet worden van welke men anders bij het experimenteel 

 onderzoek naar de toestandsvergelijking van eene homogene eencompo- 

 nentige stof — welk onderzoek dat der verzadigingsgrootheden enz. 

 omvat — kan afzien. Het is bekend hoe moeilijk het thermodynamisch 

 evenwicht tengevolge dier groote samendrukbaarheid te bereiken is, ja, 

 dat herhaaldelijk verschijnselen 2 ) bij het kritisch punt als abnormale 

 en met de opvattingen van Andrews-van der Waals strijdende zijn 

 beschreven, bij welke eenvoudig het thermodynamisch evenwicht nog 

 niet was ingetreden, hetzij doordat wegens de langzame diffusie van 

 zeer kleine hoeveelheden bijmengsel kleine verschillen in samenstel- 

 ling waren blijven bestaan (Kienen Meded. N°. 8, Oct. '93, N°. 11, 

 Mei en Juni '04), of doordat temperatuurverschillen, ontstaan tenge- 

 volge van volumeveranderingen in verschillende deelen van de stof 

 bij overgang van een toestand van temperatuur en druk tot een 

 anderen, nog niet waren vereffend (Meded. N°. 68, Maart en April '01 

 en N°. 98, Mei '07). 



Wanneer het thermodynamisch evenwicht verkregen is door de 

 stof in de nabijheid van het kritisch punt langen tijd op constante 

 temperatuur te houden, door herhaaldelijk omkeeren van het met de 

 stof gevulde toegesmolten buisje (Gout), of door electromagnetisch 

 roeren (Kuenen), dan heeft men nog te letten op de zwaartekracht, 

 die wegens de groote samendrukbaarheid der stof in dien toestand 

 een grooten invloed 3 ) verkrijgt, en, indien aanwezig, op kleine hoe- 



l ) Zie van der Waals, Zittingsversl. Juni '03, 



~) Zie voor een overzicht over deze verschijnselen o.a. Graetz, Winkelmann's 

 Handbüch III, 2te Aufl. p. 837. 



3) Gouy. G. R. 115 (1892) p. 720 en 116, p. 1289. J. P. Kuenen, Meded N°. 17, 

 Mei '95. 



