( 666 ) 



§ 4. De in § 3 genoemde storingen schijnen in het algemeen er 

 op te wijzen, dat de stof in de nabijheid van het kritisch punt een 

 kleiner volume inneemt, dan men volgens de speciale ongestoorde 

 toestandsvergelijking zou verwachten. In Meded. N°. 88 p. 555 werd 

 gewezen op de mogelijkheid, dat die storingen in verband staan met 

 dichtheidsverschillen die in de stof nabij den kritischen toestand 

 optreden, gelijk door den nevel (de blauwe opalescentie) in de nabijheid 

 van dien toestand aangeduid wordt. Daarbij werd niet ingegaan op de 

 vraag of die dichtheids verschillen zijn op te vatten als verdichtingen 

 rond condensatiekernen met een eigen bestaan (stof volgens Kono- 

 walow l ), electrisch geladen deeltjes 2 ), eene in kleine druppeltjes afge- 

 scheiden derde phase grootendeels uit een bijmengsel bestaande), of 

 wel eenvoudig als spontaan gevormde dichtheidsverschillen, hetzij als 

 door de moleculaire beweging veroorzaakte door het statistisch even- 

 wicht beheerschte toevallige opeenhoopingen (Smolucttowski 3 ), hetzij 

 doordat kleine druppeltjes nog eene positieve oppervlaktespanning 

 hebben bij temperaturen, bij welke grootere druppels niet meer 

 stabiel zijn (Donnan 4 ). 



Welke nu de oorzaak is die tot vorming van den nevel leidt, in 

 alle gevallen laat zich een nauw verband tusschen de samendruk- 

 baarheid en het optreden van den blauwen nevel verwachten. Ten 

 einde hierover een nader oordeel te verkrijgen is het dus gewenscht 

 allereerst een onderzoek in te stellen naar de bestaansvoorwaarden 

 van dezen nevel in eene eencomponentige stof in de nabijheid van 

 het kritisch punt vloeistof-gas. Voor een optisch onderzoek naar deze 

 bestaansvoorwaarden verwijzen wij naar de volgende mededeeling. 



1 ) D. Konowalow. Ann. d. Phys. (4) 10 (1903) p. 360. 



2 ) Deze zouden tengevolge van de zeer doordringende straling uitgaande van 

 de radioactieve bestanddeelen in de aardkorst (Eve, Phil. Mag, (6) 12 (1906) 

 p. 189), in de atmosfeer (Strong, Physik. ZS. 9 (1908) p. 170), of in de 

 omgevende deelen van het gebouw waar de proeven worden verricht, steeds tot 

 een nagenoeg even groot bedrag kunnen aanwezig zijn. Intusschen volgt uit de 

 proef van FriedlSnder, ZS. physik. Ghem. 38 (1901) p. 385, over de stabiliteit 

 van den nevel in een electrisch veld, dat de deeltjes die de opalescentie veroor- 

 zaken, niet geladen zijn. 



3 ) M. v. Smoluchowski, Ann. d. Phys. (4) 25 (1908), p 205. 



4 ) F. G. Donnan, Ghem. News 90 (1904), p 139. 



