( 683 ) 



aan de vierkants wortel uit de absolute temperatuur. Dit is de wet, 

 die men voor het geval van een gas uit de vroeger door Lorentz l ) 

 ontwikkelde formules kan afleiden. 



Bij liet overgaan tot de temperatuur van vloeibare waterstof blijkt 

 deze wet voor enkele banden niet meer geldig, terwijl voor andere 

 de orde van grootheid der verandering dezelfde schijnt te blijven. Op 

 de door de methode der compensatorstrepen verkregen figuren 1, PI. II 

 kan men zeer goed zien, dat 523.5 van tysoniet bij T = 20° niet half 

 zoo breed is als bij T 7 — 85°, gelijk de wet van clen \/T zou vor- 

 deren. En het was juist deze band die gediend had om experimen- 

 teel aan te toon en, dat die wet tot T '= 85° met groote benadering 

 gold. 



De vraag of er een minimum van breedte is, kon nog niet worden 

 opgelost. Op den eersten blik schijnen sommige banden tusschen 

 T= 20° en T—\±° niet verder samen te trekken, twee van xeno- 

 tiem zelfs schijnen breed er te worden. 



Wat het geheel der verschijnselen van breedte- verandering in vloei- 

 bare en vaste waterstof betreft, kan nog worden opgemerkt, dat 

 daardoor nog meer dan in vloeibare lucht 2 ) op den voorgrond 

 treedt de neiging der spectra om bij het lager worden der tempe- 

 ratuur het karakter van gasspectra aan te nemen. Enkele absorptie- 

 streepen van praseodymium en neodymium silicaat, bevrijd van over 

 hen liggende breede banden, zijn zelfs fijner dan de D-streepen. 



§ 6. Het naderen van de dubbele breking van kristallen in de niet 

 geabsorbeerde deelen van het spectrum iet een limiet. Volgt men de 

 banden, met welke men de dubbelbreking onderzoekt, bij temperatuurs- 

 verandering, zoo neemt men het volgende waar. Bij verwarming van 

 het kristal boven de gewone temperatuur verplaatsen zij zich sterk. 

 Bij afkoeling tot op de temperatuur van vloeibare lucht verplaatsen 

 zij zich in tegengestelde richting. Bij een tysonietkristal hebben wij 

 ze ook gevolgd bij de verdere afkoeling met vloeibare waterstof. 

 Niettegenstaande het groote verschil van temperatuur is dan de ver- 

 plaatsing nauwelijks merkbaar. Misschien wijst dit er op, dat het 

 verschil van de uitzetting der kristallen in de verschillende richtingen 

 bij zeer lage temperaturen tot een limiet nadert. 



§ 7. Verband der bij zeer lage temperaturen der absorptiebanden 

 optredende verandering met de eleetronentheorie. Reeds in § 3 werd 



x ) H. A. Lorentz. Kon. Akad. v. W. VI p 506 en p. 555 (1898). 

 2 ) Dat tysoniet en xenotiem in deze richting gaan is opgemerkt door Jean 

 Becquerel, Radium 1. c. 



