( 741 ) 



Indien nu de aardstroom alleen een stroom was van grondplaat 

 tot grondplaat, dan mocht hij bij deze veranderingen maar weinig 

 in sterkte veranderen, daar de gezamenlijke weerstand zoo weinig 

 veranderde. 



Daarentegen, wanneer de aardstroom voor een gedeelte niet van 

 de plaat afkomstig was, maar onmiddellijk veroorzaakt door inductie 

 of een andere werking (b.v. het opvangen van zich in de atmosfeer 

 bewegende electronen), dan zou dat gedeelte bij verbinding met één 

 draad de helft zijn van dat met twee draden en dus een belangrijk 

 verschil in sterkte van den stroom opgemerkt moeten worden, 



Het zou nu mogelijk zijn, dat deze invloed verschilde met den 

 duur van de schommeling van de magnetische component, en ook 

 anders ware in de kust vlakte dan in de hoogere vulkanische streken 

 in Zuid-Java, zoodoende zou dan het verschil in karakter, boven 

 gevonden, kunnen verklaard worden. 



Alvorens de uitkomsten van deze proef te vermelden, wil ik 

 nagaan wat de iuvloed van isolatieverlies is. 



Het isolatieverlies zal hoofdzakelijk langs toevallig den draad aan- 

 rakende boomtakken en telegraafpalen ontstaan. De eerste invloed 

 zal onregelmatig zijn, en somme voor beide lijnen gelijk. 



Bij de tweede zal iedere telegraafpaal een aard verbinding met 

 grooten weerstand, voor beide draden tegelijk, geven, daar de draden 

 over dezelfde jukken loopen. 



Langs deze aard verbinding zal een stroom gaan, indien de aard- 

 potentiaal daar ter plaatse afwijkt van die in den draad. 



Die stroom zal dus weer weinig invloed gevoelen van het feit of 

 één of beide draden met den galvanometer zijn verbonden. 



De uitkomst van de proef zoowel voor de lijnen naar Cheribon, 

 als voor die naar Soerabaja was ondubbelzinnig, zooals onderstaande 

 cijfers aantoonen. 



Halve duur schommeling. Amplitud e aardstroom in m.m. aflezing. 



Amplitude X in m.m. aflezing. 



Beide lijnen Eén lijn Beide lijnen Eén lijn 



1.0 min. 1.2 min 2.5 2.5 j Batayia . 



5.4 „ 6.6 „ 2.0 2.0 ) Cheribon 



0.6 min. 0.8 min. 6.1 5.7 J Batavia . 



8.3 „ 19.3 „ 1.4 1.5 i Soerabaja 



Deze eenvoudige proef komt mij voor van fundamenteele beteekenis 

 te zijn, daar zij aantoont, dat geen opioekking van electromotorische 

 kracht in de lijn zelf plaats grijpt, iets wat a priori niet zoo on- 

 waarschijnlijk kan genoemd worden. 



50* 



