( 778 ) 



2. Bij sterkere lichttoetreding verdwijnt het beeld voor een deel 

 en men verkrijgt een meer of minder dun gesluierde plaat met 

 gedeeltelijk een normale en gedeeltelijk een gepolariseerde kopie, 

 die grooten weerstand vertoont tegen verdere ontwikkeling. 



3. Bij nog sterkere lichttoetreding polariseert de kopie. 

 Dit laatste verschijnsel noem ik de polarisatie van Sabatier. 



J. M. Eder l ) schrijft de eerste waarneming hiervan toe aan 

 Sabatier en zegt, dat Seely de volgende verklaring er van gaf: 

 Het begin der ontwikkeling is oppervlakkig ; door de sekundaire 

 belichting drukt dit ontwikkelende beeld zich op het daaronder 

 liggende zilverhaloïd af en, daar deze lichtin werking krachtiger is 

 clan de eerste, ontwikkelt het tweede beeld zich ook sterker en de 

 totale polarisatie resulteert. 



Bij door mij gedane proeven bleek, dat het oppervlaktebeeld in 

 zijne ontwikkeling bij de sekundaire belichting gestoord wordt, want 

 in opzicht ziet men het niet meer aan dichtheid toenemen, terwijl 

 toch te verwachten was eene totale ontwikkeling van het geheele 

 oppervlak. Om na te gaan in hoe verre bij de polarisatie de 

 kopiëerende werking van het ontwikkelende oppervlaktebeeld mee- 

 werkt, heb ik op raad van P. H. Eykman de sekundaire belichting 

 op den glaskan t der plaat genomen. 



De belichte en kort ontwikkelde plaat werd even na het verschijnen 

 van het beeld in den ontwikkelaar met een stuk ondoorzichtig, zwart 

 papier bedekt, dat, overal glad tegen de emulsie aan gedrukt om 

 blazen te vermijden, waardoor ongelijkmatige ontwikkeling zou 

 kunnen ontstaan, daarna door den glaskant aan direkt daglicht werd 

 blootgesteld. Daar de in het papier opgezogen hoeveelheid ontwikke- 

 laar gering is en de temperatuur beneden normaal was, werd ter 

 bespoediging de plaat in de donkere kamer weer in den ontwikkelaar 

 teruggebracht, onder zorgvuldige vermijding van toetreding van licht 

 van den voorkant. Na het fixeeren verscheen een gepolariseerde kopie. 



Hieruit volgt dus, dat de kopiëering van het ontwikkelende beeld 

 hoogstens een zeer ondergeschikte rol speelt bij het tot stand komen 

 der polarisatie. 



Deze kan alleen toegeschreven worden aan eene opheffing van de 

 verdere ontwikkeling van het oppervlaktebeeld en aan eene toename 

 van het ontwikkelingsvermogen van het daaronderliggende zilver- 

 haloïd. Men krijgt hier dus weer 2 beeldvormen, die onder elkander 

 vallen: boven een normale kopie met geringe dichtheid, daaronder 

 een gepolariseerde met grootere dichtheid, overeenkomende met die 

 van fig. 4. der gepolariseerde kopie bij solarisatie. 



i) J. M. Edee. Handb, d. Phot. 1898; Bd. II; S. 82. 



