( 779 ) 



De overeenkomst van de polarisatie van Sabatier met de solarisatie 

 is zoo sterk, dat R. Lyle 1 ) het zooeven onder 2 genoemde verschijnsel 

 toeschreef aan het bereiken van den eersten zerotoestand der JANSSEN'sche 

 periodiciteiten der solarisatie 2 ). Mij bleek bij een mijner proeven 

 deze overeenkomst niet verder te gaan, dan dat er geen beeld viel 

 waar te nemen. De eerste zerotoestand kenmerkt zich juist doorliet 

 optreden van de maximaal bereikbare dichtheid, terwijl de plaat 

 zeer dun bleef. De oorzaak van het verdwijnen van het beeld kan 

 dus daarin niet gezocht worden. 



Bij doorzicht geeft ook de plaat niet de polarisatie op de door de 

 primaire belichting het intensiefst belichte, maar op de zwakst be- 

 lichte gedeelten. (Aan solarisatie kan dus de polarisatie van Sabatier 

 niet toegeschreven worden). Het is begrijpelijk, dat de relatieve 

 ,,Schwellenwert ,, van een dieptelaag daar het eerst bereikt wordt, 

 waar de absorptie van het oppervlaktebeeld het geringste is en waar 

 deze laag tevens het dichtst bij het vrije oppervlak ligt. Hierbij 

 werkt dus de kopiëerende eigenschap van het oppervlaktebeeld mee. 



IV. Het Her schel-e ff ekt. 



Onder het Herschel-effekt versta ik een polarisatie door dubbele 

 belichting. Het onderscheid met de polarisatie door solarisatie ligt 

 daarin, dat veel geringere hoeveelheden lichtenergie daartoe in staat 

 zijn en dat bij de sekundaire belichting het ontwikkelingsvermogen 

 van het primair belichte zilverhaloïd direkt afneemt. 



De duur der primaire belichting moet altijd boven de „Schwellen- 

 wert" van de plaat liggen. Na een bepaald maximum bij de secun- 

 daire belichting (de kritische belichting) overschreden te hebben 

 vertoont de plaat weer een normale kopie. De waarde der kritische 

 belichting is geheel afhankelijk van de primaire belichting. Dit heeft 

 aanleiding gegeven om in het z.g. ÜLAYDEN-effect 3 ) (den zwarten bliksem) 

 een nieuw verschijnsel der fotografische plaat te zien. 



De eerste waarneming dateert in 1839 van J. Herschel, welke 

 meedeelde, dat de roode en gele stralen van het spektrum in staat 

 waren het latente beeld der blauwe en violette op te heffen. Hiermede 



i) Phot. Centralbl. 1902; S. 146. 



2) Gompt. rend. 1880; T. 90; p. 1447, T. 91; p. 199. 

 Moniteur de la Phot. 1880; p. 114. 



Beibl. z. d. Annal. d. Phys. u. Ghem. 1880; S. 615. 



J. M. Eder, Handb. d. Phot. 1906; Bd. 1; T. 2; S. 306. 1898; Bd. II; S. 78. 



J. M. Eder, Jahrb. f. Phot. u. Repr. 1894; S. 378. 



3) J. M. Eder. Jahrb. f. Phot. u. Repr. 1901 ; S. 610. 

 Camera Obscura. 1901; bldz. 513. 



J. M. Eder. Handb. d. Phot. 1906; Bd. I; T. 2; S. 312. 

 , „ „ 1903; Bd. III; S. 834. 



