( 787 ) 



steld, dat de reduktie van het broorazilver bij de chemische ontwik- 

 keling eerst daardoor tot stand komt, dat eene minimale hoeveelheid 

 broomzilver in oplossing gaat als positief zilver- en negatief haloïd- 

 ion, waarna de gereduceerde substantie op de kiemen neerslaat. 

 Het gelukte Lüppo-Cramer l ) aan te toonen, dat een aantal ontwik- 

 kelingsprocessen, die men vroeger voor zuiver chemisch- verloopend 

 aanzag, niet alleen werkelijk in wezen phvsisch plaats hebben, maar 

 dat elke chemische ontwikkeling gedeeltelijk ook phvsisch geschiedt. 

 Eerst W. Scheffer 2 ) toonde door een mikroskopisch onderzoek aan, 

 dat de geheele chemische ontwikkeling in wezen phvsisch plaats 

 heeft, d.i. door molekulair-attraktie tusschen het fotochemisch gere- 

 duceerde zilverhaloïd, de kiem, en de gereduceerde voedingssub- 

 stantie. Hiermede is dus de veranderde struktuur van de belichte 

 broomzilver-gelatineplaat vóór en na de ontwikkeling verklaard 3 ). 



Desniettegenstaande vertoont de ontwikkeling der fotografische 

 plaat volgens de z.g. chemische methode werkelijk een verschil tegen- 

 over de physische. Lüppo-Cramer 4 ) gelukte het aan te toonen, dat 

 de beeldsubstantie bij een z.g. chemisch ontwikkelde plaat naast 

 gewoon zilver nog broom bevat, door hem verondersteld eene vaste 

 oplossing van zilver in broomzilver te zijn. Hij besluit daaruit, dat 

 naast het zilver bij de reduktie nog een tusschenprodukt moet ont- 

 staan. Het ligt voor de hand, om naar analogie met het reduktie- 

 proces van het zilverhaloïd tot zilver door het subhaloïd heen, 

 aan te nemen, dat ook bij de z.g. chemische ontwikkeling de reduktie 

 evenzoo plaats heeft. Het blijkt dan, dat men tusschen de chemische 

 en physische ontwikkeling slechts dit verschil heeft, dat de eerste 

 het subhaloïd moeilijker in oplossing houdt dan de laatste, waar- 

 door geen volkomen reduktie kan plaats hebben. Tevens is hiermede 

 het meer of minder terugloopen van het ontwikkelde beeld bij de 

 diverse ontwikkelaars in het fixeerbad begrijpelijk, die analoog is 

 aan die bij de ,,directkopiëerpapieren" met zilverhaloïd. 



Hiermede wordt nog eene andere schijnbare tegenstrijdigheid ver- 

 klaard. Zien we bij chloorzilver eene geringere en bij broomzilver 



!) Lüppo-Cramer. Phot. Probleme 1907. S. 159. 



°~) Phot. Rundschau 1907; S. 142. 

 Phot. Korresp. 1907; S. 384. 



3). S. E. Sheppard en G. E. K. Mees. (Zeitsch. f. wiss. Phot. 1905; Bd. III; 

 S. 355) beschouwen V. Bellach's waarneming, dat de korrelgrootte van het 

 ontwikkelde beeld bij het drogen der emulsie vermindert, in overeenstemming met 

 G. Quincke's schuimstruktuurtheorie der zilverhaloïdkorrels, die volgens hem 

 gelatine zouden bevatten. Het niet-samenvallen van de belichte en de ontwikkelde 

 korrel toont de onjuistheid van deze beschouwing aan. 



*) Phot. Korresp. 1905; S. 319. 



53 



Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XVI. A°. 1907/8. 



