( 817 ) 



Natuurkunde. — De Heer Kamerlingh Onnes biedt aan Meded. 

 N°. 102 (/ uit het Natuurkundig Laboratorium te Leiden. 

 H. Kamerlingh Onnes en C. Braak: „Over het meten van zeer 

 lage temperaturen XX. Invloed van de afwijkingen van de 

 wet van Boyle-Charles op de temperatuur gemeten op de 

 schaal van den g asther mometer van constant volume volgens 

 waarnemingen met dit werktuig' . 



§ 1. In Med. N ü . 97^ (Jan. '07) werd onder XV de formule van 

 Chappüis (zie Med. N°. 95 e (Oct. '06) form. (3)) voor de berekening- 

 van de temperaturen volgens den waterstofthermometer van constant 

 volume vergeleken met formule (6) van XIV dierzelfde Mededeeling 

 in welke formule gelet is op de afwijkingen van de wet van Boyle, 

 terwijl deze in de formule van Chappüis worden verwaarloosd. Als 

 uitkomst van deze vergelijking werd aldaar medegedeeld, dat voor 

 een schadelijke ruimte van 7io de gemiddelde relatieve spannings- 

 coëfficient tusschen 0° en 100 met 2 eenheden van de 7 C decimaal 

 moest worden verhoogd, en de in Med. N°. 60 bepaalde spannings- 

 coëfucient van den waterstofthermometer bij 1090 raM. nulpuntsdruk 

 dus in plaats van op 0.0036627 op 0.0036629 moest worden gesteld, 

 eene wijziging, die trouwens zoo gering is, dat zij juist met de grens 

 der waarnemingsfouten overeenkomt. Het is ons gebleken, dat bij 

 deze berekening onjuiste waarden van B&} en BW zijn gebruikt. 



Nieuwe berekeningen hebben geleerd, dat het verschil veel geringer 

 is dan zooeven werd aangegeven, zoodat het eerst bij veel grootere 

 waarden van de schadelijke ruimte in aanmerking komt en met 

 uitzondering van koolzuur ook op de laatste decimaal (de 8 e ) bij 

 Chappüis niet van invloed is. Dat het gebruik van onjuiste BW niet 

 was opgespoord, was het gevolg daarvan, dat de in XV aangegeven 

 berekening van verwaarloozingen toevallig tot hetzelfde resultaat had 

 gevoerd, dit echter omdat de vier correcties zooals in XV is vermeld, 

 abusievelijk met hetzelfde teeken zijn genomen terwijl zij elkaar bijna 

 geheel opheffen. Wij zullen derhalve in het vervolg aan den 

 on veranderden spanningscoëfücient 0.0036627 vasthouden. 



Een gevolg van de verbeterde berekening is tevens, dat tabel XVIII 

 van Med. N°. 97^ (Jan. '07) kan vervallen. De eerste twee correcties 

 in XIV § 3 van genoemde Mededeeling afgeleid, worden nu ook zoo 

 klein, dat ze buiten het gebied der waarneming vallen. De aan het 

 slot van § 3 berekende correctie wordt voor den koolzuurthermometer 

 van Chappüis iets geringer dan daar aangegeven n.1. — 0.22 X '-10 ~ fi , 

 terwijl nog een correctie van — 0.8 X 10 — " hieraan moet worden 



