( 819 ) 



Natuurkunde. — De Heer Kameriingh Onnes biedt aan Mededee- 

 ling N°. 105 uit het Natuurkundig Laboratorium te Leiden -. 

 Over proeven ter verdichting van liet helium door expansie", 



In de vorige Zitting werd door mij medegedeeld, wat ik waarnam 

 bij de expansie van bij — 259° samengeperst helium. De proef w r as 

 genomen naar aanleiding van bepalingen van isothermen van helium 

 bij verschillende temperaturen o.a. ook bij — 252° en bij — 259°, 

 waaruit ik voor de kritische temperatuur van helium ongeveer 5° K. 

 had berekend. 1 ) Het scheen dus mogelijk door helium op het smeltpunt 

 van waterstof op 100 atmosfeeren samen te persen en adiabatisch 

 zich te laten ontspannen beneden de kritische temperatuur van helium 

 af te dalen en, in het gas een nevel te voorschijn te roepen. Om die 

 gevolgtrekking op de proef te stellen had ik ongeveer 7 liter helium, 

 dat door verbranding met koperoxyd en door leiden over kool bij 

 de temperatuur van vloeibare waterstof gezuiverd was en waarvan 

 ik dus mocht aannemen, dat het slechts zeer geringe bijmeng- 

 sel en bevatten kon, geperst in een dikwandige buis, die in een 

 doorzichtig vacuumglas met vloeibare waterstof geplaatst was en 

 voorzien was van een kraan, waardoor het helium in een gashouder, 

 een gaszak, of het luchtledig kon uitstroomen. De vloeibare water- 

 stof om de buis werd onder zoo lagen druk weg gezogen, dat aan 

 het oppervlak er van juist kristallen te voorschijn kwamen. Het 

 doorzichtige vacuumglas met waterstof was zelf weer omgeven door 

 een dergelijk vacuumglas met vloeibare lucht. Binnen de dikwandige 

 buis en slechts een enge ruimte met den binnenwand overlatende, 

 was een uiterst dun bekertje opgesteld, om door cle slechte warmte- 

 geleiding van het, zij het dan ook slechts zeer dunne, gaslaagje 

 tusschen het bekertje en den wand, het door expansie afgekoelde 

 gas binnen het bekertje beter tegen warmtetoevoer te beschutten. 



Bij de ontspanning van het helium vormde zich een dikke grijze 

 nevel, waaruit zich vaste massa's afzetten, die in het gasvormige 

 helium als watachtige gedeeltelijk ook meer samenhangende massa's 

 in een strooperige vloeistof zweefden, aan den wand kleefden en 

 kantelende naar beneden daalden terwijl zij snel (in 20 seconden) 

 verdampten. Tan smelting was daarbij niets te bespeuren. 



A'oor zoover ik toen over de proeven oordeelen kon, achtte ik het 

 waarschijnlijk, dat de gevormde vaste stof hoofdzakelijk uit helium 

 bestond. 



l ) Olszewski heeft uit expansieproeven afgeleid, dat de kritische temperatuur 

 van helium beneden 2° ligt. Dewar schat volgens de absorptie in kool het kook- 

 punt op hooger dan 5°. 



55 



Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XVI. A°. 1907/8. 



