982 



Volgens de relativiteitstheorie bestaan tusschen de spannings- 

 energie-componenten de betrekkingen 



JLy = I X . I Z = Zy , Zl X == X-Z 1 ' 



s x =c i g x , s y =c t g y , s z =c' i g z , . . . (12) 



en wel in elk coördinatenstelsel ; de transtbrmatieformules brengen 

 mede dat zij in het stelsel x' , y' , z' , t' gelden als er in het stelsel 

 x, y, z> t aan voldaan is. 



Van deze betrekkingen zijn de eerste drie van ouds bekend. Daaren- 

 tegen is het door (12) uitgedrukte verband tusschen de hoeveelheid 

 van beweging en den energiestroom (in vectorschrijfwijze s = c 3 g) 

 welk verband men het eerst in het geval van het electiomagnetisch 

 veld heeft leeren kennen, karakteristiek voor de relativiteitstheorie. 

 Op het standpunt der vroegere natuurkunde moet men het zelfs 

 bevreemdend vinden, daar men in menig geval bij eerste overweging 

 in het geheel niet aan een samenhang tusschen de genoemde groot- 

 heden zou denken. Misschien zal het goed zijn, voor wij van de in 

 herinnering gebrachte betrekkingen gebruik maken bij eenige be- 

 schouwingen over de structuur van electronen en atomen (§ 6), de 

 vergelijkingen (12) met een paar voorbeelden toe te lichten. 



§ 2. Wij beschouwen vooreerst een gasmassa waarvan de mole- 

 kulen als stoffelijke punten kunnen worden behandeld. Wij verdeelen 

 de deeltjes in groepen, elk door een bepaalde snelheid gekenmerkt, 

 en schrijven N voor het aantal deeltjes van een groep per volume- 

 eenheid, ra voor de massa van een molekuul a ), v x , v y , v z voor de 

 componenten der snelheid v. Een sommatie over de verschillende 

 groepen duiden wij door het teeken 2 aan. Daar de component der 

 hoeveelheid van beweging van een molekuul in de richting der z-as 



mv z 



v' 



1 



c 8 



is, heeft men 



m N v z 

 9, =2 -=L= ....... (13) 



V 



1 



c 2 



Het aantal tot een bepaalde groep behoorende deeltjes die door 

 een vlakle-element loodrecht op de z-as gaan, bedraagt per vlak te- 

 eenheid en tijdseenheid 'Nv z , en daar elk deeltje een energie 



l ) Met .massa" wordt steeds de „MiNKOwsiu'sche" massa bedoeld, die voor elk 

 lichaam of deeltje een constante waarde heeft onafhankelijk van de keus van het 

 coördinatenstelsel. Zij kan als maat voor de , hoeveelheid materie" worden aangezien. 



