1090 



Men behoeft, principieel, dus geen mikroskopische koördinaten te 

 kunnen meten en behoeft ook den vorm der vergelijkingen A niet 

 te bepalen, doch alleen de vergelijkingen B, die enkel makroskopische 

 veranderlijken en makroskopische oogenblikkelijke waarden bevatten. 



De vergelijkingen, die men in de natuurkunde heeft op te stellen, 

 kunnen dan als eliminatieresultaten der vergelijkingen B beschouwd 

 worden, of juister als benaderingen daarvan. 



§ 3. Is dus in principe de tegenspraak tusschen de kinetisch- 

 mikroskopische en de physisch-makrospische opvatting daardoor uit 

 den weg geruimd, dat men alle waarnemingen, noodig voor de 

 volledige bepaling der makroskopische processen in het makros- 

 kopische overgebracht heeft, dan is men daardoor nog niet zeker 

 dat de tot nog toe in de natuurkunde uitgewerkte natuurwetten 

 niet aan dezelfde tegenwerpingen blootstaan als vóór onze beschouwing 

 het geval was. 



Inderdaad : men heeft toch niet bij benadering zoovele waar- 

 nemingen gedaan, als het aantal molekulen, waaruit de wereld 

 bestaat, eischt. 



Het moge mij veroorloofd zijn, op deze tegenwerping met eene 

 analogie te antwoorden. Laat ons een stuk van eene algebraïsche 

 kromme van buitengewoon hoogen graad geteekend zijn met de 

 vraag een zekere eindige verlenging der kromme ongeveer te bepalen. 

 Wai-e het ons mogelijk voor een voldoende aantal punten van het 

 Srtuk der kromme de koördinaten te bepalen, dan waren wij in 

 staat zelfs het geheele verdere verloop der kromme aan te geven. 

 Dit zij echter — wegens den te hoogen graad der kromme — 

 praktisch uitgesloten ; wij moeten ons met een veel kleiner aantal 

 precies bepaalde koördinaten tevreden stellen. Moeten wij het dan 

 geheel opgeven het probleem op te lossen ? Nu, ten eerste zullen 

 ook die relatief weinig talrijke punten er toe dienen om de menig- 

 vuldigheid der mogelijke krommen waaronder wij moeten zoeken 

 eenigermate te beperken. Maar wij komen nog veel verder als wij 

 gebruik maken van datgene, wat wij aan hèt geheele geteekende 

 stuk zien : dat levert ons eene massa kwalitatieve gegevens, die ons 

 helpen om een veel grooter aantal krommen uit te sluiten dan dooi- 

 de precies bepaalde punten kon gebeuren, en dit kan het ons mogelijk 

 maken eene heel goede extrapolatie der kromme — tenminste voor- 

 een zeker eindig stuk — aan te geven. 



Het zou mogelijk zijn, dat op dezelfde wijze ook bij het opstellen 

 der natuurkundige wetten de beteekenis der kwalitatieve waarnemingen 

 niet onderschat moet worden. Misschien zal, als men deze gedachte 



