1150 



\. M 



Type 



+ 5.0 



+ 4.0 



+ 3.0 



+ 2.0 



+ 1.0 



0.0 



— 1.0 



B 







1 



2 



3 



7 



12 



23 



A 



5 



7 



25 



32 



41 



37 



29 



F 



53 



48 



29 



19 



9 



4 



2 



G 



25 



21 



11 



8 



5 



5 



5 



K 



17 



23 



30 



33 



29 



31 



30 



M 











3 



5 



9 



11 



11 



Gemidd. 

 kleurindex 



+ 0.81 



+ 0.84 



+ 0.81 



+ 0.80 



1 



+ 0.74 



+ 0.75 



+ 0.70 



der spectra moeilijk kan beoordeelen uit den gemiddelden kleurindex. 



Shapley's resultaten zijn telkens als dit mogelijk was met boven- 

 staande tabel vergeleken. In groot e trekken weid overeenstemming 

 gevonden. Nauwkeurige vergelijking heeft echter geen zin, omdat: 



1°. Schwarzschild's resultaat slechts een voorloopig karakter draagt ; 



2°. Shapley in verschillende gevallen niet voor alle sterren van 

 een bepaalde magnitude kleurindices heeft bepaald en we geen waar- 

 borg hebben, dat de gebruikte sterren representatief zijn ; 



3°. we niet kunnen uitmaken, welke sterren wel en welke niet 

 tot den sterrenhoop behooren ; 



4°. Shapley's hypothetische kleurklassen niet identiek zijn of be- 

 hoeven te zijn met de gewone spectraaltypen ; 



5°. onze parallaxbepalingen de absolute grootten steeds een paar 

 magnitudes onzeker laten. 



We kunnen langs dezen weg niet met zekerheid vaststellen, of 

 uit Shapley's waarnemingen moet worden afgeleid, dat de kleur- 

 verdeeling in sterrenhoopen verschilt van die in ons sterrenstelsel. 

 Door Prof. Kapteyn is echter langs een anderen weg dit vraagstuk 

 opgelost in een nog. niet verschenen artikel. Z. Hooggeleerde was 

 zoo vriendelijk mij hierover het volgende mede te deelen : 



Shapley vond, dat de absoluut heldere sterren in Messier 13 

 rooder zijn dan de zwakkere. Nu is het bekend, dat in ons stelsel 

 de witte sterren gemiddeld absoluut helderder zijn dan de roode 

 sterren. Op het eerste gezicht schijnen deze feiten met elkaar in 

 tegenspraak. De tegenstrijdigheid verdwijnt echter, als we het volgende 

 in aanmerking nemen : 



We bepalen ons tot een vergelijking van de lichtkraehtkrommen 

 van K en B sterren. Het blijkt dat de gemiddelde absolute helder- 



