1210 



Beschouwen wij voorloopig slechts den uiterst verdunden gastoe- 

 stand — d.w.z. den ,,planetarischen" toestand der materie — dan is 

 dus overal r = l, zoodat wij kunnen schrijven: a ) 



s 7 'a 



JdP rdP 



— - e-Wr dr- f n Nn r x » — - e-* p >- dr, (a) 

 dr J dr 



S — O 4' 



waarbij wij aannemen dat bij de botsing de afstand .der moleculen 

 = s blijft (geen merkbare indrukking) en dat ook de aantrekking 

 zich tot een slechts geringen afstand van 6' uitstrekt, zoodat een 

 middelwaarde ?\ s als konstante factor voor het integratieteeken kan 

 worden gebracht. 



Hierbij is in elk geval r a grooter dan s te onderstellen. Immers 

 ware dit niet zoo, en werkte de aantrekking alleen op uiterst korten 

 afstand s -\- r) vlak vóór de botsing, zooals nog wel eens wordt 

 aangenomen, dan zou bij kleinere volumina ook het aantrekkings- 

 viriaal aan denzelfden voluum-distributiefactor r s onderworpen zijn 

 als het botsingsviriaal — met het gevolg dat de toestandsvergelijking 

 niet twee onderscheiden konstanten a en b, maar slechts ééne zou 

 bevatten, en den vorm p (v- -/?) = RT zou aannemen. 



Kritische verschijnselen — welke theoretisch juist kunnen verklaard 

 worden door het verschillend gedrag der beide afzonderlijke viriaal- 

 gedeelten, in dier voege dat de factor r op het attractieviriaal geen 

 of nagenoeg geen invloed zal hebben bij kleinere volumina (daar 

 de middel waarde r l dan steeds dicht bij 1 zal kunnen worden aan- 

 genomen;, terwijl zij op het botsingsviriaal een grooten invloed zal 

 uitoefenen (bij v = vk, waar » = 3a 2 keer b is, zal r s reeds een 

 waarde hebben tusschen 1,5 en 2) — deze verschijnselen zouden 

 geheel uitblijven. Immers er is dan geen scheiding mogelijk tusschen 

 de beide konstanten a en b, waardoor de toestandsvergelijking in 

 den bekenden vorm (p-j-"/^) ( y _ b)=RT kan worden gebracht. 

 (zie ook verder onder). 



Het is dus wel zoo goed als volkomen uitgesloten, dat de aantrek- 

 king eerst zou plaats hebben bij onmiddelijke (of nagenoeg onmid- 

 dellijke) aanraking der moleculen. Bij zeer kleine volumina (kleiner 

 dan het kritisch volumen), waar de molecuulmiddelpunten b.v. een 

 gemiddeld kleineren afstand (/) dan r a bezitten, kan verwacht 

 worden dat ook het aantrekkingsviriaal eenigermate door den factor 

 t zal worden beïnvloed, zoodat a van v afhankelijk zou worden. 

 Maar dan zijn wij het kritische punt — waar /=* 1^4 = 1,6 «is - 



V Zie ook inijn Artikel in de Arch. Teyler (2) T VII, ïroisième partie, van 

 1901; voorn. Hoofdst. X, p. 28-34. 



