1208 



2 f = 0. 



et 



Dat alle t y werkelijk nul zijn in een koördinatenstelsel waarvoor 

 p = 1 toont men gemakkelijk aan met behulp van formule (52) van 

 Einstein, Grundlage. Wij zullen hier de bijzonderheden der be- 

 rekening laten rusten. 1 ) 



Kiest men een koördinatenstelsel, waarvoor p=\=l, dan wordt 



zoowel f 4 4 als de overige r„ v ongelijk nul. Einstein heeft benaderde 



uitdrukkingen afgeleid voor de t„ v in een koördinatenstelsel waarin 



de snelheid van het licht onafhankelijk is van de voortplantings- 



richting 2 ), en deze uitdrukkingen toonen aan, dat de t?* v niet nul 



zijn. t 4 4 kan ook in dat geval berekend worden door middel van de 



formules (16) en (18). Voor dat koördinatenstelsel, waarin de snelheid 



van het licht onafhankelijk is van de voortplantingsriehting, heeft 



men volgens Droste ') voor u, p, w buiten het lichaam 



/ a V a 



u = P = [l+-y „,. = !__ __. (22) 



Deze uitdrukkingen kan men invoeren in (18). De verdere be- 

 rekening zullen wij hier niet geven. 



De eigenschap der komponenten t/, dat men ze door een koor-- 

 dinatentransformatie kan doen verdwijnen als het veld bolsymmetrie 

 bezit, hangt blijkbaar samen met de omstandigheid, dat deze groot- 

 heden zich niet bij elke koördinatentransformatie als tensorkomponenten 

 gedragen. Opmerkenswaardig is het, dat de wijziging van het 

 koördinatenstelsel, noodig om de komponenten f« v te doen verdwijnen, 

 bij de werkelijk voorkomende zwaartekrachtsvelden onwaarneembaar 

 klein is. 



Deze omstandigheid maakt de opvatting van de grootheden f/ als 

 spanningsenergiekom ponenten eenigszins minder sympathiek en geeft 

 een zekeren steun aan de door Lorentz uitgesproken opvatting der 

 zwaartekrachtsenergie. Hoe men hierover ook moge denken, men 

 heeft toch geen reden de grootheden r„. v uit de gravitatietheorie van 

 Einstein te verbannen. Meerdere algemeene stellingen kunnen, zooals 

 uit onze beschouwingen in I § 2 blijkt, met behulp van deze groot- 

 heden op eenvoudige wijze afgeleid worden. 



l ) Voor een niet elektrisch centrum heeft ondertusschen ook E. Schrödinger 

 dit bewezen: E. Schrödinger, Die Energiekomponenten des Gravitationsfeldes. 

 Phys. Zeitschr. 19, 1918 p 4. (Opmerking bij de drukproef.) 



"l A. Einstein, Naherungeweise Integration der Feldgleichungen der Gravitalion, 

 Berl. Ber. 1916, p. 6S8. 



8 ) Droste, Het zwaartekrachtsveld, pag. 20, verg. (31). 



