1286 



de ascylinders ontwijken tot het vormen van vrije eindigingen. Zij 

 vormen voorbeelden van de „espansioni misti" van Ruffini. Weer 

 andere vormen van MEissNER-lichaampjes (Dogiel, v. d. Velde) 

 onderscheiden zich door over het geheel zwak ontwikkeld zijn van 

 de kapsel en vereenvoudigd zenuwverloop. Dogiel's „eingekappselte 

 Knauel", door hem in 1903 als modificaties van Meissner lichaampjes 

 beschreven, moeten, indien al niet identiek daarmee, dan wel nauw 

 aan de vrije eindigingen verwant zijn. (Zie boven). De Meissner 

 lichaampjes schijnen dus wel meer nog dan vele andere vormen tot 

 vrije zenuweindigingen in nauwe relatie te staan. Gaan wij dan nu 

 de gegevens over den kapsel van deze lichaampjes nog eens afzon- 

 derlijk na, dan vinden we dat Langerhans ') het bestaan van een 

 kapsel absoluut ontkent. Hij zegt: „Es besitzt der Zeïïhaufen 2 ) 

 den man Tastkörper nennt, nicht einmal eine eigene umschliessende 

 Membran. Ueberal stossen die peripheren Zeilen direct an das 

 utngebende Bindegewebe, und nur nach langerer Einwirkung eines 

 Reagenzes kann es vorkommen, dasz das starre Anssehen der Binde- 

 gewebsschichten eine eigene Membran vortauscht". Ook Rouget, 

 Tafani, Izqüierdo, Hoggan, Leontowitch ontkennen het voorkomen 

 van een kapsel geheel en al. Meissner, Renaut, Krause, Wolff, 

 Kollman en Lefebure beschrijven haar als een enkele endotheliale 

 membraan. Lefebure 3 ): une simple lame conjoncture doublée sur 

 un face profonde par un feuillet endothelial. Of de op het oogenblik 

 door Dogiel, Ruffini, vroeger door Thomsa en Kolliker verdedigde 

 opvatting, volgens welke de lichaampjes een echte lamellenkapsel 

 bezitten, de juiste is, schijnt dus op zijn minst onzeker. Juist de 

 vele overgangen tusschen de lichaampjes van Meissner en de 

 vrije eindigingen maken a priori de meening van Langerhans, 

 die ook overigens de organen in kwestie blijkbaar goed heeft ge- 

 observeerd, zeker waarschijnlijker, en begrijpelijk het standpunt van 

 Botezat, die de MEissNER-lichaampjes direct naast de samengestelde 

 (kapsellooze) lichaampjes van Merkel plaatst. Op grond van mijn 

 eigen onderzoek moet ik, zooals nog nader blijken zal, mij aan 

 Langerhans' zijde scharen. 



• Ten slotte geven wij nu nog even onze aandacht aan de vraag 

 over den gemeenschappelijken samenhang van de vrije eindigingen 

 en gevoelslichaampjes met het subpapillaire net. 



Beperken we ons tot het noemen van nieuwere auteurs dan zijn 



i) Arch. f. Mier. Anat. IX 1873. 



2 ) Ik cursiveer. 



s ) Revue gen. d'histol. 1909. 



