1324 



en een term, die onafhankelijk van de meetbare snelheid is. De 

 scheiding in wrijvingskracht en onregelmatige kracht is dus wel 

 geoorloofd, mits men aanneemt, dat de meetbare, niet de thermische 

 snelheid door zulk een kracht gedempt wordt. Konden wij r 2 nu langs 

 kinetischen weg berekenen, dan zouden wij tot een volledige aflei- 

 ding van Einstein's formule voor A 2 kunnen komen. De berekening 

 van r 2 zal echter wel met groote moeilijkheden gepaard gaan. Het 

 komt mij echter niet zeer gewaagd voor er de waarde 6jr£auitde 

 formule van Stokes voor aan te nemen ; eventueel de door Cunningham 

 gecorrigeerde waarde. Op het eerste gezicht lijkt dit willekeurig, 

 maar het komt mij voor, dat men het minder willekeurig zal vinden, 

 wanneer men zich goed rekenschap geeft, van wat de door de for- 

 mule van Stokes gegeven wrijving eigenlijk is. * 

 Denkt men een in een gas gesuspendeerd deeltje, dat men onder 

 invloed van de zwaartekracht laat vallen om er op de gebruikelijke 

 wijze den straal van te bepalen. Ook hier is een meetbare beweging 

 (hier de valbeweging) en een thermische beweging. Men krijgt nu 

 een juiste formule voor de meetbare beweging door aan te nemen, 

 dat zich een wrijvingskracht — 6 n £ a i tegen deze beweging verzet. 

 En nu wij aantoonden, dat ook bij de Brownsche beweging zich 

 een kracht : een constante X de meetbare snelheid tegen de 

 meetbare beweging verzet, ligt het wel zeer voor de hand aan die 

 constante de waarde — 6 n 5 <t toe te kennen. Dit wordt nog 

 plausibeler wanneer wij ons vergelijking (C) herinneren : 



d$ 



Zij houdt in dat, indien er een snelheid sa is, deze trachten zal 

 een kracht in tegengestelden zin in het leven te roepen en dus te 

 veroorzaken, dat het product kracht X snelheid negatief wordt. Zij 

 wordt daarbij tegengewerkt, doordat de kracht tracht een snelheid 

 in haar eigen zin te ontwikkelen en dus het bedoelde product positief 

 te maken. Is x de thermische snelheid dan heffen beide tendenties 

 elkaar op: het product blijft gemiddeld nul. De thermische snelheid 

 wisselt herhaaldelijk van teeken. Is er echter gedurende langer tijd 



een snelheid in denzelfden zin, dan blijft — ook al dien tijd hetzelfde 



dt 



teeken behouden, en er zal zich een kracht tegengesteld aan die 



snelheid ontwikkelen. En dat wel onverschillig of die langduriger 



snelheid aan de zwaartekracht te danken is, of dat zij een meetbare 



snelheid bij de Brownsche beweging representeert. 



Schrijven wij deze waarde aan r 2 toe, dan levert (7): 



