Mikrobiologie. — De Heer Brijehinck doet eene mededeeling over : 

 „De beteekenis van de haktenen der Papilionaeeënhwlletjes 

 voor de voedster plant" . 



Daar er geen reden is om aan de juistheid van de proeven van 

 Hbllriegkl l ) te twijfelen, schijnt het zeker, dat de bakteriën der 

 knolletjes van de Papilionaceën onmisbaar zijn voor de binding van 

 de vrije atmosferische stikstof 2 ) door deze planten. Ik zal echter be- 

 wijzen, dat de tegenwoordig algemeen aangenomen theorie, volgens 

 welke dit proces in de knolletjes alleen tot stand komt, onhoudbaar is. 



Enkele algemeene opmerkingen over bet voorkomen van de 

 knolletjes en het opkweeken van de bakteriën daaruit moge aan 

 mijn eigenlijk onderwerp voorafgaan. 



Bij sommige soorten zooals de serradella (Ornithopus sativus) en 

 de gele lupine (Lupinus luteus) kan er niet aan worden getwijfeld, 

 dat alleen de knoldragende exemplaren in stikstofarme gronden 

 krachtig groeien en dus volgens de theorie de vrije stikstof binden. 

 Het is dan ook gemakkelijk, in de velden op schralen heidegrond, 

 kwijnende, niet doorgroeiende lupineplanten te vinden steeds vrij van 

 knollen, te midden van de weelderig opschietende knoldragende 

 exemplaren ; nooit vond ik aldaar goed ontwikkelde lupine- of serradella- 

 planten geheel vrij van knollen. Maar het aantal knollen, door 'een 

 plant gedragen, is zonder beteekenis: blijkbaar is het voldoende, als 

 er maar enkele knolletjes tot ontwikkeling komen. Bij tuinproeven 

 op open zand bedden zonder stikstofbemesting, waarin echter onver- 

 mijdelijk meer stikstofverbindingen voorkomen dan in de heidegronden, 

 groeien ook bij de erwt en de boon {V ie ia f aha) planten met knolletjes 

 beter dan exemplaren zonder. 



1 ) H Hellriegel und H. Wilfarth, Untersuchungeii über die Stickstoffnahrung 

 der Gramineën und Leguminosen, Zeitschrift für Rübenzuckerindustrie, Beilageheft 

 November 1888. Voor verdere literatuur: Pfeffer Pflanzenphysiologie, 2te Aufl. 

 Bd. 1, pag. 383, 1897 en het uitmuntende overzicht van Hiltner, Bindung von 

 freiem Stickstoff in höheren Pflanzen, in Handbucb der tecbnischen Mykologie. 

 Bd. 3, Jena, 1904 — 1906. Zie ook Frank, Lehrbuch der Botanik, Bd. 1, pag. 583, 

 1892, die binding van vrije stikstof ook bij andere hoogere planten dan Leguminosen 

 aanneemt. 



2 ) Voor het objektieve bewijs, dat bierbij de vrije stikstof gebonden wordt, zie 

 bebalve Hellriegel (1. c. Pag. 191) ook Schlösing en Laurent, Fixation de 

 1'azole lihre par les plantes, Ann. de Phistitut Pasteur T. 6, pag. 65, 1892. 



