1458 



ten opzichte van het geheele gewicht der plant van eenige beteekenis 

 zijn, maar dat dit aantal en gewicht bij de andere soorten zoo gering 

 zijn, dat zelfs, wanneer in de knolletjes vrije stikstof gebonden werd, 

 alleen bij een fabelachtige intensiteit van bet proces aan eenige 

 beteekenis daarvan voor de volwassen plant zou kunnen gedacht 

 worden. Deze theorie, en het is tegenwoordig nog altijd de gangbare, 

 vereischt derhalve herziening. Andere ervaringen maken deze her- 

 ziening niet minder noodzakelijk. Maar vooraf nog eenige opmer- 

 kingen over het isoleeren der bakteriën uit de knolletjes en uit 

 andere materialen, alsmede over het vraagstuk der specificiteit. 



Een voor de isoleering zeer geschikten voedingsbodem heb ik reeds 

 in 1888 beschreven, ') namelijk erwten loof- of klaver-extrakt-gelatine 

 met 2 7 rietsuiker. Hierop groeit B. radicicola als witte weeke niet 

 versmeltende koloniën, terwijl B. ornitkopodis uit Ornitliopus perpu- 

 sillus en O. sativus of uit Lupinus luteus in den herfst of in Maart 

 geïsoleerd de gelatine eenigszins vervloeien evenals B. herbicola. a ) 



Als stikstofarme vaste kult uurbodem is aan te bevelen een plaat 

 van: Leidingwater 100, agar 2, rietsuiker 1, zetmeel 1, bikalium- 

 fosfaat 0,05, waarin, tengevolge van het eiwitgehalte van de agar, 

 genoeg gebonden stikstof voorkomt, om duidelijken groei van B. 

 radicicola te geven. Later kan daarop lokaal een weinig salpeter of 

 ammoniumsulfaat gebracht worden, waardoor de knolletjes-bakteriën 

 evenals de andere saprophyten, eerst recht gaan groeien. Zijn op 

 zulk een plaat toevallig kiemen van Azotobacter gekomen, die wel 

 in staat is, de vrije stikstof te binden, dan groeien deze juist goed 

 zoolang geen stikstofverbindingen worden toegevoegd. De stikstofarme 

 platen dienen vooral om de sporendragende aardbakteriën te her- 

 kennen, die bijna altijd bij het isoleeren van B. radicicola voorkomen. 



Papilionaceën-bakteriën noem ik alleen die bakteriën, die in dui- 

 zende of honderdduizende onderling identieke koloniën uit de 

 uitwendig goed gesteriliseerde en met de noodige voorzorgen fijn ge- 

 wreven knolletjes tot ontwikkeling komen en meerendeels binnen uit.de 

 cellen afkomstig zijn ; de bij de kultuurproeven verkregen afwijkende 

 koloniën in geringer aantal aanwezig, beschouw ik als produkt van 

 kiemen, die toevallig in de intercellulaire ruimten van de schors der 

 knolletjes zijn binnengedrongen '). Dat de volwassen bakteroïden op 



i) Botan. Zeitung. 1888 Pag. 764. 



2 ) Soms verkrijgt men uit de Papilionaceënknolletjes een menigte koloniën van 

 B. herbicola; ieder die deze soort niet kent, kan bij de isoleering van B. radicicola 

 fouten maken. Maar zelfs met die kennis is het isoleeren van serradella- en lupine- 

 bakteriën ook nu nog moeielijk. Goede beschrijvingen dezer vormen bestaan nog niet. 



8 ) Behalve B. radicicola kan ook B. herbicola binnen in de levende cellen voor- 

 komen. 



