1462 



bakteriën-soort, die zeer moeilijk bij het steriliseeren der voedings- 

 vloeistoffen gedood wordt, welke ik toen nog in liet geheel niet 

 kende en die wellicht bij mijn proeven aanwezig was even als bij 

 die van andere onderzoekers, die meenen de binding van vrije 

 stikstof door de Papilionaceënbakteriën buiten de plant te hebben 

 waargenomen. ') 



Bij voldoende voorzorgen is het resultaat van zulke proeven 

 steeds het zelfde: de Papilionaceënbakteriën binden de vrije atmo- 

 sferische stikstof in het geheel niet. Doet men de proeven niet met 

 kultuurvloeistoffen maar met kultuurplaten, dus met een vasten 

 voedingsbodem, dan is de uitslag juist de zelfde: stikstofbinding 

 heeft ook dan niet plaats. ") 



Wel is waar maken de plaatkulturen van sommige dezer bakteriën, 

 bijv. de vormen uit Pisum, Vicia en Trifolium, op glukose-agar- 

 kaliumfosfaat-platen, dus bij afwezigheid van opzettelijk toegevoegde 

 stikstof bindingen, bij oppervlakkige beschouwing den indruk zich 

 daarop zeer volkomen te kunnen ontwikkelen, maar ook hier is het 

 slechts de vorming van veel wandstof en niet van stikstofrijk 

 protoplasma, waardoor het groote volume der koloniën moet ver- 

 klaard worden. 3 ) Met andere slijinvormende bakteriën zooals B. radio- 

 baeter en A'èrobacter viscosum, waarvan het volkomen vaststaat, dat 

 zij niet van de atmosferische stikstof kunnen leven, kan men op 

 den genoemden stikstofarmen bodem met geschikt koolstofvoedsel 

 eveneens zeer groote koloniën verkrijgen. Zelfs kan men zulke 

 koloniën, juist door een betere stikstofvoeding, tot sterke inkrimping 

 brengen, omdat de wandstof dan als reservevoedsel dienst kan doen, 

 onder sterke vermeerdering van het protoplasma der bakteriën, 

 hetgeen tot zeer fraaie proeven aanle'ding geeft. Eerst wanneer men 

 met deze feiten door eigen aanschouwing bekend is, wordt het 

 duidelijk, waarom in de literatuur zoovele opgaven over de stikstof- 

 binding door de Papilionaceënbakteriën, die niet beskiat, kunnen 

 voorkomen. 



!) Bacillus danicus, T. Westermann en F. Löhnis (Centralbl. f. Bakteriol. 

 2te Abt. Bd. 22, pag. 250, 1909). 



2 ) Bij de wonderlijke „proeven" van Mazé (Annales de 1'lnslitut Pasteur T. 11, pag. 

 44, 1897, T. 12, pag. 1 en pag, 128, 1898), die zegt op vleeselibouillongelatine platen 

 tegelijkertijd ammoniakontwikkeling en binding van vrije stikstof door B, radicicola 

 te hebben 'waargenomen, behoeft niet te worden stilgestaan, hoezeer zij, zonder 

 kritiek, in de leerboeken der Plantenphysiologie worden opgenomen. 



s ) Ook bij de gewone saprophytische bakteriën is de belioefte aan stikstofver- 

 bindingen zeer verschillend, gering bijv. bij de giootcellige Bacillus megatherium 

 groot bij de kleineellige Bacterium fluorescens'. 



