1463 

 In de knolletjes wordt de vrije stikstof ook niet gebonden. 



Het voorgaande geeft als van zelf aanleiding tot de vraag, of het 

 protoplasma van de voedsterplant in de knolletjes de aanleiding, de 

 katalysator, zou kunnen wezen, waardoor de naar binnen gedrongen 

 bakteriën in den bakteröiden-toestand in staat gesteld worden, de 

 vrije stikstof te binden. Hoe onwaarschijnlijk deze tegen de wetten 

 der erfelijkheid strijdende hypothese ook moge klinken moet daaraan 

 toch aandacht worden gegeven, omdat het gehalte aan eiwitachtige 

 stoffen in de knolletjes zoo buitengewoon hoog is. Ik zelf vond 

 omstreeks 4 % stikstof, dat is dus omstreeks 25 °/ eiwit in de 

 drooge stof van erwtenknolletjes. Anderen vonden 5 a 6 % stikstof. 

 Het is opmerkelijk dat de bakteriënkoloniën op agarplalen binten 

 de plant gekweekt, slechts 1 a 2 % stikstof op de droogstof bevat- 

 ten, die grootendeels uit koolhydraten bestaat. Het is dus zeker, dat 

 de verandering van het bakteriënlichaam in de plantencel diep 

 ingrijpend is, zoowel in morphologischen als in physiologischen zin. 

 Beproefd werd daarom door direkte bepalingen gazometrisch stik- 

 stofabsorptie in de knolletjes vast te stellen. Als de hypothese juist 

 is, dan moet het mogelijk zijn met een groote hoeveelheid der 

 knolletjes in een afgesloten met lucht gevulde ruimte en onder 

 overigens goede physiologische voorwaarden het verschijnsel gemakkelijk 

 waar te nemen. Want daar het aantal knolletjes zooals wij zagen 

 bijv. bij de houtige Papilionaceën zeer klein is, terwijl deze planten 

 juist wegens hun stikstofbindend vermogen in den landbouw 

 beroemd zijn, zou de intensiteit van de werking der knolletjes groot 

 moeten wezen. 



Om nu de stelling te toetsen, werd als volgt gehandeld. Eersl M 

 werden kleinere, later grootere hoeveelheden knolletjes van serradella 

 en gele lupine in zeer wijde glasbuizen gebracht, die gemakkelijk 

 met de gasburetten konden verbonden worden en die in thermostaten 

 van omstreeks 25° C. werden geplaatst. 



Daar de knolletjes bij deze proeven krachtig ademhaalden moesl 

 er op worden gerekend, dat de zuurstof spoedig zou verdwijnen en 

 dus aanvulling daarvan noodig was. Verder was hel dan alleen 

 noodig, het stikstofvolume te bepalen, dat na aftrek van het koolzuur 

 en de nog aanwezige zuurstof over bleef. De eenige moeielijkheid, 

 die wij ondervonden bestond daarin, dat de knolletjes, die dooi' 

 hun stikstofrijkdom een buitengewoon goed bakteriën voedsel zijn, 

 gemakkelijk tot gistingen, bepaaldelijk door Bacterium aërogenes, 



'), Bij Y e ' e dezer proeven heb ik steun gehad van den heer 0. C. J. Minkman. 

 vroeger assistent bij het Laboratorium voor Mikrobiologie. 



