1525 



Van Amphioxus tot den mensch is de n. terminalis voorzien van 

 verspreide gangliencellen, die zich ten deele tot een of meer gangliën 

 kunnen ophoopen. De n. olfactorius (incl. zijn gespecialiseerde bundel : 

 de n. vomeronasalis der amnioten) daarentegen is door volkomen 

 afwezigheid van gangliencellen gekenmerkt. 



Aan het einde van dit overzicht wensch ik hier mijn dank te 

 betuigen aan Dr. Ariëns Kappers, die zoo vriendelijk was, mij een 

 twaalftal verhandelingen over den n. terminalis, bijna alle van 

 Amerikaansche onderzoekers, ter lezing af te staan, welke de aan- 

 leiding tot deze voordracht geworden zijn. 



NASCHRIFT. 



In het begin van Maart zond mij Dr. Kappers ter lezing de eenige 

 dagen te voren door hem ontvangen afdruk van een nieuw werk 

 van Brookover: „The Peripheral Distribution of the Nervus Termi- 

 nalis in an Infant", Journal of Comp. Neurology. Vol. 28, N°. 2, 

 Oct. J917. Brookover vond de vertakking van den n. terminalis 

 aan het neusseptum bij het kind analoog aan die bij het konijn 

 volgens Huber en Güild, maar nog veel sterker ontwikkeld. 



Hij kon daaraan ongeveer 1500 gangliencellen, buiten die van 

 het ganglion terminale tellen. Dit ganglion was een complex van 

 6 of 8 gangliën, verbonden door een netwerk van zenuwdraden. 



Hij vermeldt niets omtrent een n. vomeronasalis, maar vond eene 

 dikke zenuw zonder gangliencellen, die met een terminalistak door 

 een der achterste gaten van de lamina cribrosa naar het neussep- 

 tum treedt en peripheer met den n. nasopalatinus anastomoseert. 

 Brookover meent in de zooeven genoemde dikke zenuw eene sym- 

 pathische anastomose te zien tusschen het ganglion sphenopalatiiuim 

 en het ganglion terminale. 



Mijns inziens is deze zenuw de n. vomeronasalis, die dan niet, 

 zooals men wel tot nog toe meende, bij de geboorte van den mensch 

 geaborteerd zoude zijn. Indien dit juist is, moet hij achter uit den 

 bulbus olfactorius ontspringen en het vomeronasaalorgaan verzorgen. 



Dit orgaan komt bij de werveldieren hooger dan de visschen 

 algemeen voor ! ) en schijnt een aanpassingsproduct aan hel leven 

 buiten het water te zijn. Het treedt het eerst op bij amphibiën en 

 is bij de hoogere vormen, die secundair weer tot hel leven in liet 

 water zijn overgegaan (krokodillen, ten deele ook schildpadden, 

 cetacea en pinnipedia) verloren gegaan of enkel nog in vroege 



! ) Vgl. R. Wiedersheim, Vergleichemto Anatomie der Wirbeltiere, Jena, L909, 

 p. 389—392. 



