1561 



uitgedrukt in molen vaste stof per 100 molen oplossing per graad. 



Blijkbaar is het verschil tnsschen den langs dezen weg gevonden 



temperatuurkoëfficiënt en den op blz. 1559 afgeleiden, uiterst gering. 



Bepaling van Q. 



8. Wij richten ons thans tot de bepaling der fiktieve oploswarmte 

 Q, d. i. van het warmte-effekt, dat het oplossen van 1 mol (m-dinitro- 

 benzol) in een onbegrensde hoeveelheid der bij de temperatuur 

 J"(303°.09) verzadigde oplossing (van ?»-dinitrobenzol in aethylacetaat) 

 begeleidt. Zooals uit de definitie blijkt, is het niet mogelijk deze 

 grootheid langs experimenteelen weg direkt te bepalen, uitgezonderd 

 in zeer bizondere gevallen. Is nl. de verdunningswarmte eener op- 

 lossing voor elke koncentratie nul, dan is de oploswarmte onaf- 

 hankelijk van de koncentratie der oplossing, waarin zij wordt bepaald 

 en dus gelijk aan de fiktieve; ook voor liet geval de vaste stof zeer 

 weinig oplosbaar is, is praktisch de gemeten oploswarmte in zuiver 

 oplosmiddel gelijk aan de fiktieve. 



Wij kunnen daarentegen wel rechtstreeks de zg. intermediaire op- 

 loswarmte 1 ) meten; d.i. het warmte-effekt, dat optreedt, wanneer 

 een hoeveelheid vaste stof in een oplossing van willekeurige kon- 

 centratie (x u ), die tengevolge daarvan een hoogere koncentratie bereikt 

 (x m ), oplost en wel, berekend per mol (gram) vaste stof. 



In het geval, waarin wij met gemakkelijk oplosbare stoffen te 

 maken hebben, moeten wij dus, ter bepaling van de fiktieve oplos- 

 warmte tot andere middelen onze toevlucht nemen. Bakhuis 

 Roozkboom 2 ) heeft het eerst den weg aangegeven, langs welken men 

 tot de kennis dezer warmtehoeveelheid kan geraken, nl. door dit 

 effekt opgebouwd te denken uit twee andere, die afzonderlijk kunnen 

 worden bepaald. Beide termen kunnen echter evenmin direkt uil 

 eene meting worden gevonden, maar moeten uit verschillende oplos- 

 resp. verdunningswarmten worden berekend. In de theoretische 



') Ch. M. van Deventer en H. J. van de Stadt, Zeitschr. t'. physik. Chemie 9, 

 43 (1892), zie vooral p. 45. Zij wijzen erop, dat feitelijk in hunne definitie (en 

 hierin wijkt onze definitie van de hunne af) intermediaire oploswarmten als diffe- 

 rentiaalquotiënlen zijn te beschouwen, dus dilïerentieele oploswarmten zijn; m.a.w., 

 dat men zich moet voorstellen, dat een mol vaste stof in een oneindig groote 

 hoeveelheid der eigen oplossing van zekere koncentratie in oplossing treedt. 



Een speciaal geval van deze dilïerentieele oploswarmten is de fiktieve, in welk 

 geval de koncentratie der oplossing de verzadigingskoncentratie is. 



2 ) Ree. des Trav. Ghim. des Pays-Bas 8, 1 (1889). Zie vooral p. 121 ete. 



