(8) 



$ 5. Hoogst opvallend zijn bij deze merkwaardige lichamen de 

 prachtige kleurverschijnselen bij 't afkoelen der heldere, isotrope ge- 

 smolten massa tot hare stollingstemperatuur, en evenzoo bij de in 

 omgekeerde richting gaande verhitting. Deze kleurverschijnselen vinden 

 hare oorzaak in interferentie van het opvallende licht, telkens wan- 

 neer de troebele, anisotrope vloeistof-fase optreedt of in de isotrope 

 vloeistof overgaat. Bij dezen laatsten overgang treden er bij 't roeren 

 met den thermometer de reeds door Reinitzee destijds beschrevene 

 „olieachtige slieren" op. totdat de temperatuur £ 2 overschreden is. 

 Ook als uit de anisotrope vloeistof de vaste fase zich afzet, dus be- 

 neden t u treden deze kleuren op. Hel schitterendst, in ongeëvenaarde 

 violette en blauwe kleurenpracht, vertoonen het butvraat, en 't norm- 

 valeraat dit verschijnsel, en evenzoo 't capronaat en 't caprinaat. 



De in [ ] ingesloten temperaturen /„ beantwoorden aan anisotrope 

 vloeistof- fasen, welke labiel zijn ten aanzien der isotrope vloeistof, 

 en welke dubbelbrekende vloeistoffen das alleen in onderkoelde ge- 

 smolten stof realizeerbaar zijn. Van dit geval, dat. vergelijkbaar is 

 met de door Lehmann onderscheiden monotropic tegenover 't geval 

 der cnantiotrope omzettingen, - was tot dusverre alleen 't acetaat 

 als zoodanig bekend. Thans is 't aantal gevallen met. drie vermeerderd, 

 t. w. 't formiaat, 't cajyrylaat, en zonder eenigen twijfel ook het 

 isovaleraat, waarop ik verder beneden nog terug kom. Het choles- 

 tervlfonniaat en 't caprvlaat smelten derhalve bij verhitting volko- 

 men scherp tot eene heldere vloeistof bij 96 l / s °, resp. 10b\°2 C. Wan- 

 neer men echter de heldere vloeistof in koud water plotseling afkoelt, 

 ziet men 't optreden dei' troebele, anisotrope, labielere fase, vergezeld 

 van de bekende kleurverschijnselen. Vooral 't acetaat vertoont een 

 en ander met groote pracht. Het is wel mogelijk, dat vele organische 

 stollen, welke tot dusverre als „ scherp smeltend" opgegeven zijn, tot 

 deze kategorie van stoffen belmoren, en bij plotselinge afkoeling', al 

 is 't ook maar één enkel moment, eene dubbelbrekende vloeistof- 

 fase bezitten. Het verschijnsel der „vloeibare kristallen" ware dan 

 algemeener, dan men tot nu toe gemeend heeft. 



Prof. Lehmann, dien ik een weinigje der cholesteryl-esters heb 

 toegezonden, heeft mijne waarnemingen in alle opzichten kunnen be- 

 vestigen. Daarbij heeft genoemde onderzoeker nog gevonden, dat het 

 cholesteryl-cnprinaat waarschijnlijk merkwaardigerwijze twee anisotrope 

 vloeistof-fasen zou vertoonen. Ofschoon ik zelve nimmer méér dan eene 

 enkele fase zag optreden, en de heer Lehmann deze bepalingen ook 

 nog slechts als voorloopige mededeelt, zoo zou dit geval zeker tot 

 de merkwaardigste verschijnselen te rekenen zijn, welke er voor eene 

 chemiseh-homogene stofsoort verwacht kunnen worden, vooral, omdat 



