( 153 ) 



meerdere daaraan bestede zorg, nog meer vertrouwbare uitkomsten 

 gekomen. 



Eindelijk was het van belang uit te maken of de sterke toename van 

 h met lage temperatuur ook bij andere vaste stoffen voorkwam en 

 dus als een eigenschap van den vasten toestand van meerdere amor- 

 phe stoffen mocht worden beschouwd. Wij hebben daartoe, daar 

 het ook uit anderen hoofde wenschelijk was de uitzetting van platina 

 te kennen, de uitzetting van eene platinastaaf op dezelfde wijze als 

 die van de glasstaaf gemeten. Ook bij platina hebben wij dezelfde 

 sterke toename van b gevonden, wanneer deze voor een zelfde 

 interval, bij lagere temperaturen berekend wordt, zoodat kubische 

 vergelijkingen voor de lengte van beide stoffen moeten worden 

 gebruikt wanneer men ook de uitzetting tot — 182° wil voorstellen. 



Ivadat deze metingen afgeloopen waren heeft Scheel (Zeitschr. f. 

 Instr. April 1906 p. 119) ook gevonden, dat de uitzetting van platina 

 van 0° tot — 190° kleiner is dan volgt uit de kwadratische formule 

 voor de uitzetting boven 100°. Voor de uitzetting van ~\- 16° tot 

 — 190 3 per meter vindt Scheel — 1641 ft, terwijl uit onze metingen 

 zou volgen — 1687 ft. Hij meent echter dat door een kleine wijziging 

 in de coëfficiënten der kwadratische formule zijne waarnemingen in 

 overeenstemming gebracht kunnen worden met die boven 100°. 

 Onze uitkomst wijst echter duidelijk op eene grootere waarde van b 

 beneden 0°. 



Dat een kubische formule met negatieven coëfficiënt van t* moet 

 worden aangenomen, kan in overeenstemming geacht worden met 

 de negatieve uitzetting van amorphe kwarts tusschen 16° en — 190° 

 door Scheel (1. c.) gevonden, in verband met de waarde van a en b 

 in eene kwadratische formule van deze stof tusschen 0° en + 250°. 



Een nader onderzoek van deze vragen zou natuurlijk met nauw- 

 keuriger hulpmiddelen moeten geschieden. Als zoodanig ligt de methode 

 van Fizeaü voor de hand. Reeds voor vele jaren werd door een van 

 ons (K. O.) bij een bezoek te Jena met Prof. Pulfrich het brengen van 

 een dilatometer van Abbe in den Leidschen cryostaat met vloeibare 

 gassen besproken, doch de middelen om den toestel aan te schaffen 

 ontbraken tot nu toe. Het onderzoek volgens deze methode is intusschen 

 door de Reicbsanstalt l ) ter hand genomen. Een cryostaat gelijk de 

 Leidsche, die veroorlooft een temperatuur geruimen tijd op 0,01° 

 constant te houden zou daarbij waarschijnlijk een geschikt hulpmiddel 

 blijken. 



l ) Henning later Scheel, Zeitschr. f. Instrk. April 1905, p. 101 en April 1906, 

 p. 118. Randall, Phys. Review 20, p. 10, 1905, heeft een dergelijken toestel ge- 

 construeerd. 



