( 155 ) 



door een nieuwe vervangen. Bij deze was de evacueering beter ge- 

 slaagd. Dit gaf een groote besparing in 't verbruik van vloeibaar 

 gas. Bij de meting met vloeibare zuurstof was bij de eerste l 1 / i liter 

 per uur noodig terwijl bij de tweede l / 4 liter gebruikt werd. Van 

 N,0 was bij de eerste slechts l / t liter per l 1 / i uur verbruikt. 



Het bad werd, om onregelmatigheden in de gemiddelde tempera- 

 tuur zooveel mogelijk te voorkomen, zoo hoog mogelijk gevuld, terwijl 

 voortdurend droge lucht tegen de uitstekende punten werd geblazen. 

 Deze bleven juist vrij van ijs. Bij twee opzettelijk veroorzaakte 

 uiterste gevallen — het bad met zuurstof zoo hoog mogelijk gevuld 

 en de punten met ijs bedekt, en 't bad zoodanig, dat de drijver op 

 zijn laagst stond, d. i. ongeveer 2 cM. beneden den rand, en de punten 

 geheel vrij van ijs — bedroeg het verschil in gemiddelde tempera- 

 tuur der uiteinden 10°, overeenkomende met 4 micron lengteverschil. 

 Het grootste verschil, dat bij de waarnemingen is voorgekomen, is 

 zeker kleiner geweest en de geheele onzekerheid in 

 lengte uit dien hoofde kan niet meer dan 2 micron 

 geweest zijn. 



Bij de benedenuiteinden is 't verschil nog kleiner. 

 Dit alles geldt voor zuurstof, in stikstofoxydule zijn 

 dergelijke veranderingen in temperatuur-verdeeling geheel 

 te verwaarloozen. 



Bij enkele metingen werd waargenomen, dat de lengte 

 der staven wanneer zij na afkoeling teruggekeerd waren 

 tot de gewone temperatuur eerst grooter was dan de 

 oorspronkelijke, doch na twee dagen terugkeerde tot die 

 waarde. 



De oorzaak dier afwijkingen is niet opgehelderd. 

 In een geval, toen een bijzonder groote afwijking gecon- 

 stateerd werd, die niet geheel tot nul terug liep, bleek 

 bij het afwikkelen der punten, dat in het glas een 

 scheurtje gekomen was. 



Om na te gaan of hier een thermische nawerking 

 in het spel was werd een thermometerbol (zie figuur 1) 

 met fijne capillair met kwik gevuld. De stand van 't 

 kwik werd eerst bij kamertemperatuur in een waterbad, 

 in een vacuumglas, met een nauwkeurige thermometer 

 vergeleken. Daarna werd de toestel omgekeerd zoodat 

 al 't kwik naar 't andere reservoir B liep, in dezen 

 stand gedurende 3 uur in vloeibare lucht afgekoeld 

 en vervolgens weer op kamertemperatuur gebracht en 

 omgedraaid en weder in 't waterbad gebracht. De 



