( 192 ) 



heliocentrische conjuncties verduisteringen van den eenen wachter 

 door den anderen veroorzaken; welk onderwerp wij in de tweede af- 

 deeling dezer mededeeling hopen te behandelen. 



6. Bessel mat in 1833 — 39 met den heliometer afstanden van 

 al de wachters tot de beide randen der planeet, maar bovendien 

 positiehoeken van het middelpunt der planeet tot III en IV. 



Zijn heliometer was het eerste groote instrument van deze soort 

 uit het instituut van Feaunhofer ; het objectief had eene opening 

 van 70,2 par. lijn en een brandpuntsafstand van 1131,4 par. lijn 

 = 7 voet 10 duim 3,4 lijn parijsche maat, (15,84 en 255,22 cM.) 

 De middelbare fout eener enkele afstands-meting, (die echter eigenlijk 

 het midden was van acht instellingen), bleek te bedragen : 



voor I ± 0"26, van het resultaat v. al de metingen, den middelb. afst. zelven, ± 0''055 



„ II ±0,24, , „ „ . . „ „ „ , .' •„ ±0,067 



, III ±0,31, ,,.,,.,, , , „ ±0,042 



. IV ±0,43, „ „ , , , , „ , , „ „ ±0,045 



d. gom. ±0,31, „„„„„„ , . „ ±0,052 



Schur, te Göttingen, gebruikte de heliometers, die, door Merz. te 

 Munchen, ten behoeve van de waarneming der overgangen, in 1874 

 en 1852, van Venus voorbij de zon, waren vervaardigd. De opening- 

 der objectieven dezer instrumenten was 34 par. lijnen, dus iets minder 

 dan de helft van die van den heliometer van Koningsbergen, de 

 brandpuntsafstand 3^ voet (113,7 cM.). 



Bij deze heliometers geschiedde de aflezing, in plaats van aan 

 twee mikrometertrommels, door een mikroskoop, dat loodrecht ge- 

 richt was op twee schalen, die aan de objectiefhelften verbonden 

 waren, doch hiermede ging meer tijd verloren, dan met het aflezen 

 van een trommel van een mikroskoop, zooals bij de waarnemingen 

 van Bessel geschiedde ; daarom nam Schur, in plaats van het midden 

 van acht, slechts het midden van vier instellingen, hetgeen toch 

 eene volledige meting gaf. 



De door Schor gevondene middelbare fouten van elke vergelijking, 

 door één stel van vier metingen kregen, was 



voor I ± 0",34, 



„ II ± ,44, 



„ III ± ,37, 



,. IV dz ,42, 



dus gemiddeld ± 0",39, 



hetgeen, in aanmerking genomen den korteren brandpuntsafstand, als 

 vrij gunstig kan aangezien worden. 



