( 220 ) 



verloop met de helderheid. In alle zes groepen, behalve de vijfde en 

 zesde vertoont zich het verschijnsel, dat de laatste, voor de zwakste 

 helderheid geldende gelallen een daling van het kleurcijfer vertoonen, 

 t. o. v. de vorige getallen. ' 



Een verklaring voor dit verschijnsel kan gevonden worden in de 

 medewerking van de kleurlooze schemeringsperceptie bij zwakke 

 lichtbronnen. Bij zwakke sterren is in het geheel geen kleur meer 

 te zien ; hier wordt de kleurperceptie bijna geheel vervangen door 

 een kleurloozen (d.i. witachtigen) lichtindruk. Bij sterren, die tot deze 

 grens naderen, zal de kleurindruk sterk gemengd zijn met de kleur- 

 loozen, daardoor bleeker schijnen en door een lager cijfer aangeduid 

 worden. Daar bij meer rood gekleurde sterren deze kleurlooze indruk 

 relatief veel zwakker is, zal bij zulke sterren de verbleeking van de 

 kleur eerst bij aanmerkelijk geringer helderheid optreden ; op die 

 wijze wordt verklaard, waarom de 5 de en 6 de groep deze daling 

 niet vertoonen. Of hier voor zwakker sterren het verschijnsel optreedt, 

 is niet uit te maken, daar de spectraal-catalogus van Maüry geen 

 zwakker sterren omvat. 



Voor het praktisch gebruik, het reduceeren van de waargenomen, 

 kleuren op een zelfde helderheid, is het vrijwel onverschillig, welke 

 van de beide betrekkingen aangenomen wordt, zoolang men binnen 

 bepaalde grenzen van helderheid, bv. tusschen de grootten 1 en 5, 

 blijft. Voor de gemakkelijker reductie is de bovenstaande lineaire 

 formule voor de 5 eerste groepen (tot en met klasse XV) gebruikt, 

 terwijl voor de roodere klassen 0,20 als hèlderheidscoëfficient aan- 

 genomen werd. 



Ter verklaring van dit reeds lang bekende verschijnsel, dat bij 

 afnemende helderheid de kleur dieper wordt, heeft Helmholtz in 

 zijn Physiologische Optik een theorie gegeven, de „Theorie der 

 kürzesten Linien iin Farbensystem". In het kleurendiagram in de 

 ruimte, waar elke lichtindruk voorgesteld wordt door een punt, 

 waarvan de 3 coördinaten de hoeveelheden der elementairkleuren 

 rood, groen, blauw voorstellen, zijn de lijnen van gelijke kleur geen 

 rechte stralen door den oorsprong, maar gebogen lijnen, die op 

 grooter afstand van den oorsprong steeds meer naar de coördinaat- 

 assen toebuigen en zich daardoor in sterker mate verwijderen van 

 één straal, die recht is, en de „Principalfarbe" voorstelt. In den 

 kleurendriehoek verwijderen dus de punten van gelijke kleur zich 

 des te verder van de principaalkleur — waarbij zij in gekromde banen 

 op den omtrek en de hoekpunten aanloopen — naarmate de kleuren- 

 driehoek verder van den oorsprong wordt gelegd en dus grooter 

 helderheid voorstelt. Als principaalkleur geeft Helmholtz daar een 



