( 247 ) 



Reeds bij zijn eerste bepalingen deed zich de moeilijkheid voor, 

 dat bij het herhaaldelijk pogen tot waarneming van een onderscheid 

 tnsschen twee gelijktijdig of achter elkander inwerkende prikkels 

 niet alleen juiste en onjuiste waarnemingen gedaan werden, beant- 

 woordende aan de „ware" en „valsehe" gevallen, doch dat ook 

 twijfelachtige gevallen voorkwamen, waarbij dus de waarnemer in 

 het onzekere bleef omtrent den aard of het bestaan van een verschil 

 der beide prikkels. Deze moeilijkheid heeft Fechner zelf, en na hem 

 verschillende andere onderzoekingen op verschillende wijzen trachten 

 op te lossen. Hoe moest men handelen met die twijfelachtige gevallen ? 



Fechner heeft verschillende methodes aangegeven en aan een uit- 

 voerige kritiek onderworpen. Hij kwam tot de conclusie dat de beste 

 methode die was, waarbij de twijfelachtige gevallen gelijkelijk over 

 de valsehe en ware gevallen verdeeld werden. Vond hij b.v. w ware 

 gevallen, v valsehe en t twijfelachtige dan berekende hij zijn preci- 

 siemaat alsof er w -|- 1 /J „ware" gevallen en \t -f- v valsehe gevallen 

 geweest waren. 



Hij wijst er ook op dat een vooral bij de Amerikaansche experi- 

 menteel-psychologen gebruikelijke methode om bij de proeven den 

 reagent op te dragen steeds een uitkomst te noemen, ook al verkeert 

 hij in twijfel, feitelijk op hetzelfde neerkomt als op een gelijkmatige 

 verdeeling der i-gevallen tussehen de ware en de valsehe. 



Fechner heeft nog een andere methode aangegeven waarbij hij de 

 drempelwaarde berekende, eerst uit de ware gevallen, dan uit de 

 ware en twijfelachtige gevallen en uit die beide drempelwaarden de 

 einduitkomst berekent. 



G. E. Muller heeft vervolgens een uiterst elegante methode aan- 

 gegeven om de resultaten van de methode der valsehe en ware 

 gevallen te berekenen, waarbij hij uitgaat van de opvatting dat steeds 

 de drie groepen van gevallen moeten voorkomen en recht van be- 

 staan hebben ; dat het aantal in elk dezer groepen door de waar- 

 schijnlijksrekening kon bepaald worden. Uit de getallen die hij afleidt 

 uit zijn berekening kan dan later de drempelwaarde weder berekend 

 worden . 



Eenige andere methoden b.v. die van Foücaült, die van Jastrow, 

 welke o.a. door Fcllerton en Cattell warm wordt aanbevolen 

 noem ik slechts ter loops, daar de methode van Foucault onge- 

 twijfeld onjuist is (zie o.a. G. E. Muller), terwijl die van Jastrow 

 niet van willekeur is vrij te pleiten. 



Tegen al deze wijzen van behandeling van de methode der valsehe 

 en ware gevallen heb ik een principieel bezwaar, dat ik zal trach ten 

 hieronder nader toe te lichten. 



