( 248 ) 



Indien ik achtereenvolgens twee prikkels van verschillende physische 

 intensiteit op een zintuig laat inwerken, dan zal de reagent omtrent 

 het verschil dier prikkels al of niet eenige mededeeling kunnen doen. 

 Kan hij geen mededeeling doen dan hebben wij een twijfelachtig 

 geval voor ons, kan hij wèl een mededeeling doen dan kan nog 

 deze mededeeling juist zijn — hetgeen dan een waar geval zou 

 zijn — of onjuist zijn en wij hebben een valsch geval voor ons. 



Wordt de proef een genoegzaam aantal malen herhaald, dan hebben 

 wij ten slotte een zeker aantal ware gevallen 10, valsche gevalen v 

 en twijfelachtige gevallen t voor ons. 



Algemeen wordt nu aangenomen, dat de reagent inderdaad w- 

 malen goed heeft waargenomen, v-malen zich vergist heeft, i-malen 

 heeft getwijfeld. Ware deze premisse juist, dan kon ook de opvatting 

 van Fechner of die van G. E. Muller juist zijn, doch dit is niet 

 het geval. In de premisse schuilt reeds een fout, zoöals wij aanstonds 

 zullen zien. 



Omtrent de opvatting der twijfelachtige gevallen heerscht geen 

 enkel meeningsverschil. Hiertoe behooren in de eerste plaats de ge- 

 vallen waar de indruk van positieve gelijkheid door den reagent 

 ontvangen is, en verder de gevallen, waar hij geen verschil waarnam, 

 dus in twijfel bleef. Steeds hebben wij daarbij werkelijk alleen ge- 

 vallen, waarbij een kleiner of grooter physisch verschil niet geperci- 

 pieerd werd, zoodat twijfel ontstaat. 



Ook omtrent de valsche gevallen behoeft geen meeningsverschil 

 te bestaan. Hier heeft een zinsprikkel ingewerkt; hier werd een 

 oordeel uitgesproken, doch door een reeks van omstandigheden onaf- 

 hankelijk van den wil van den reagent is het oordeel niet in over- 

 eenstemming met de physische oorzaak. De physische oorzaak is dus 

 niet waargenomen, maar toevallige omstandigheden hebben den reagent 

 er toe gebracht, te meenen, dat hij wèl een oordeel kon uitspreken, 

 waarbij weder toevallig dit oordeel onjuist was. 



En nu komen wij tot het hart van de kwestie. Indien het mogelijk 

 is, dat onder een reeks van proeven een aantal voorkomen, waarin 

 de reagent feitelijk de physische oorzaak niet waarneemt, maar door 

 het toeval er toe komt een oordeel uit te spreken, dat onjuist is, 

 dan moeten er ook een aantal gevallen zijn, waarin eveneens de 

 physische oorzaak niet wordt waargenomen, doch waarbij het toeval 

 er toe voert om een oordeel uit te spreken, doch ditmaal een juist 

 oordeel. Daar nu dit feit alleen afhankelijk is van toevallige om- 

 standigheden buiten onzen wil gelegen, bestaat er evenveel kans dat 

 een verkeerd oordeel als dat een juist oordeel wordt uitgesproken. 

 Hadden wij dus v valsche gevallen, dan mogen wij redelijkerwijze 



