( 270 ) 



daaruit moeten besluiten, dat het bij de esterificatie door alcoholisch 

 zoutzuur niet de 'geïoniseerde, maar de ongesplitste moleculen dei- 

 zuren zijn, die aan de reactie deelnemen. 

 Amsterdam } 



Groningen 



Sept. 1906, Lab. d. Univ. 



Scheikunde. — De Heer Holleman biedt, mede namens den heer 

 J. Huisinga, eene mededeeling aan : „over de nitratie van 

 phtaalzuur en isophtaaïzuur". 



Van het phtaalzuur zijn twee isomere mononitroderivaten mogelijk 

 die ook beide bekend zijn, in het bijzonder door een onderzoek van 

 Milleu (A. 208, 223). Het isophtaaïzuur kan drie isomere mononi- 

 trozuren geven. Van deze is het symmetrische zuur, dat in verreweg 

 de grootste hoeveelheid bij de nitratie ontstaat, goed bekend. Over de 

 hierbij ontstaande inonogenitreerde bijprodukten heerscht in de literatuur 

 verschil van meening ; in ieder geval is er slechts één tweede mono- 

 nitrozuur vermeld, welks structuur echter twijfelachtig is gebleven. 



Het onderzoek der nitratie van phtaalzuur en isophtaaïzuur werd 

 door ons ter hand genomen om ook hier de relatieve hoeveelheid 

 der gelijktijdig ontstaande isomeren te bepalen, daar hieromtrent, 

 voor de mononitrophtaalzuren, slechts een ruwe schatting (door 

 Millek) bekend was, terwijl voor de mononitroisophtaalzuren ook 

 eerst nog moest worden uitgemaakt, welke isomeren daarbij ontstaan. 



Wij zijn begonnen met de vijf mononitrozuren, afgeleid van phtaal- 

 zuur en isophtaaïzuur, in geheel zuiveren toestand te bereiden. Voor 

 de o- en /3-nitrophtaalzuren leverde dit geene moeielijkheden op, 

 daar de indicaties van Miller, met slechts enkele ondergeschikte 

 wijzigingen, geheel konden worden gevolgd. De zuren werden dus 

 door nitratie van phtaalzuur, en scheiding der isomeren, verkregen. 



Het symmetrische nitro-iso phtaalzuur werd door nitratie van isophtaaï- 

 zuur bereid. Het krystalliseert met 1 mol. H 2 en smelt bij 255 — 256° 

 terwijl in de literatuur wordt opgegeven, dat het met d l / a mol. H 2 

 krystalliseert en bij 248° smelt. Aanvankelijk hoopten wij, dat uit 

 de moederloogen van dit zuur de twee andere nitro-isophtaalzuren 

 zouden te verkrijgen zijn. Daartoe moest eerst het isophtaaïzuur zelf 

 in volkomen zuiveren toestand verkregen worden, daar het anders 

 twijfelachtig was, of de gevormde bijprodukten inderdaad van iso- 

 phtaaïzuur afkomstig waren. Door oxydatie van zuiver ??i-xylol (van 

 Kahlbaüm) werd een isophtaaïzuur verkregen, hetgeen nog terephtaal- 

 zuur bevatte, dat er door omzetting in de barytzouten uit verwijderd 

 kon worden. 



