( 275) 



plaatsen van de kern -worden uitgeoefend en de samenwerking van 

 twee zulke richtkrachten op één H-atoom door eene som dient te 

 worden voorgesteld. Nu zijn echter enkel de verhoudingen dier 

 richtkrachten bekend, niet hunne absolute waarde ; bij de nitratie 

 van nitrobenzol kan de kracht waarmede de NO„-groep naar de 

 m-plaats wordt gedreven, zeer goed van eene geheel andere orde 

 zijn, dan waarmede diezelfde groep bij de nitratie van benzoëzuur 

 eveneens naar de m-plaats wordt gericht. Men zal dus de cijfers, 

 die de richtkrachten voorstellen (of er evenredig mede zijn) van 

 twee verschillende groepen niet zonder meer mogen gaan optellen ; 

 dit zal enkel dan veroorloofd zijn als de twee aanwezige substituen- 

 ten gelijk zijn. 



Als voorbeeld zijner berekeningswijze zij het volgende aangevoerd. 

 Daar bij nitratie van broombenzol 37.6% ortho, 62.1 °/ para en 0.3°/ 

 meta-nitrobroombenzol ontstaat, heeft de substitutie aan de afzonderlijke 



Br 



18.8/ \18.8 



plaatsen van de benzolkern in de verhouding plaats ; voor 



Ü.15\ /0.15 



62.1 



de verhouding, waarin zich de isomeren bij de nitratie van o-dibroom- 



Br 



lS.S + O.ls/XjJr 



benzol vormen geeft de berekening of 62.25 : 



62.1 + 0.15\ / 18.8 + 0.15 

 62.1 + 0.15 



18.95; d. i. 76.7 °/ asymm. nitro-o-dibroombenzol 



23.3 •/„ vic. „ „ 



terwijl de waarneming aangaf 81.3 °/ asymm. en 18.3° vic. 



Het valt nu niet te ontkennen, dat in een aantal gevallen deze 

 berekeningswijze cijfers oplevert, die tot de waargenomene veel 

 meer naderen, dan degene, die door de vroegere berekeningswijze 

 werden verkregen, waarbij de niet gehalveerde verhoudingscijfers 

 eenvoudig met elkander vermenigvuldigd werden. Maar daartegen- 

 over staan andere gevallen, vooral zulke, waarin een meta-gesubst. 

 lichaam genitreerd wordt, waar de berekening van de waarneming 

 nog zeer ver afstaat. Brengt men de verhoudingscijfers voor de 

 enkele plaatsen in rekening, dan verkrijgt men daarenboven met 

 de produkten in den regel eene veel betere nadering tot de waar- 

 genomen cijfers, dan met de sommen, ook voor het geval, dat de 

 twee aanwezige substituenten ongelijk zijn, waarop Huisinga's 

 berekeningswijze niet kan worden toegepast. Ten bewijze daarvan 

 dient onderstaande tabel, waarin de verhoudingscijfers staan, in welke 

 de isomere nitro-derivaten van de boven de kolommen staande 



